تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 133

وی پس از بحثی درباره خراج و مقاسمه، بار دیگر به قسمت هایی از خطبه 216 نهج البلاغه استناد می کند و حقوق متقابل والی و رعیت را بیان می کند و در پایان نتیجه می گیرد که این خطبه مبارکه، سرمنشأ علم حقوقی است که اروپاییان خود را مبدع آن می دانند و به آن مباهات می کنند.(1)

دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر

اشاره

از وظایف اساسی نمایندگان، تشخیص کیفیت وضع قوانین و ضابطه انطباق آنها بر مسائل شرع و شناخت وجه تمایز مسائل قابل نسخ و تغییر از قوانین ثابت و تغییرناپذیر است. در اینجا، نخست تعریف روشنی از احکام ثابت و تغییرناپذیر و نیز احکام متغیر بیان می کنیم:

به نظر نایینی رحمه الله، احکام شرعی دو گونه اند: احکام اولیه؛ احکام ثانویه.

احکام اولیه، ثابت است و بر اساس شرایط و مقتضیات زمان و مکان تغییرپذیر نیست و چون نص شرعی است، باید به آن به طور تعبدی عمل کرد و این ویژگی ذاتی آن است.

احکام ثانویه، تغییرپذیر و تابع مصالح و مقتضیات زمان و مکان است و با تغییر آنها، آن احکام نیز تغییر می کند. در زمان حضور معصومین علیهم السلام برابر نظر و تشخیص آنها وضع و رفع می شود و در زمان غیبت، بر اساس نظر نایبان عام یا کسی که در اقامه این وظایف از سوی معصوم اجازه داشته باشد، تحقق می یابد و یا تعطیل می شود.(2)

علامه نایینی در پایان فصل پنجم کتاب خود، چند فرع سیاسی را شرح