- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- تبیین موضوع 6
- ضرورت و اهداف 6
- بخش اول: کلیات 6
- اشاره 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- محدودیت ها 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- روش پژوهش 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش های پژوهش 8
- پرسش های فرعی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش اصلی 8
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- الف) منابع 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- 1. تقیه 17
- الف) تعریف تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- ب) انواع تقیه 18
- اشاره 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- اشاره 28
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- اشاره 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- اشاره 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- اشاره 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- 1. ویژگی های دوره 113
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- اشاره 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- اشاره 119
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- اشاره 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- اشاره 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- سوم _ احیای شریعت 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- اشاره 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- استقرار قانون 168
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- و) زدودن فساد 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- اشاره 187
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- اشاره 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- پیشنهادهای کلی 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- اشاره 195
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- اشاره 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری
نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت
اندیشه سیاسی در جوامع اسلامی را می توان با دو رویکرد بررسی کرد:
1. اندیشه سیاسی مکتب خلفا؛
2. اندیشه سیاسی مکتب اهل بیت.
تفاوت ظهور تاریخی این دو مکتب به دو قرن و نیم می رسد؛ زیرا بنابر مکتب خلفا، عصر تشریع الهی با رحلت پیامبر پایان یافته است. پس طبیعی است که عصر فقه و استنباط، از همان زمان آغاز شود. جنگ اهل رده در سال اول خلافت ابوبکر، به این دلیل بود که خلیفه اول، نخستین کسی بود که پس از پیامبر، فتوا داد و به تأویل برخی از نصوص نبوی، بر وجوب جهاد با اهل رده استدلال کرد. در مکتب اهل بیت، عصر تشریع با وفات پیامبر پایان نمی پذیرد، بلکه در زمان ائمه اثنی عشر علیهم السلام نیز استمرار می یابد؛ زیرا ائمه این شایستگی را داشتند که کتاب خدا را تفسیر کنند و سنت پیامبر را گسترش دهند و نیازهای تشریعی جامعه اسلامی را برآورده سازند. عصر اندیشه سیاسی مکتب اهل بیت به عصر غیبت کبری مربوط است و از سال 329ه . ق آغاز می شود. بر پایه این نظریه، سخنان