- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- تبیین موضوع 6
- ضرورت و اهداف 6
- بخش اول: کلیات 6
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- اشاره 7
- محدودیت ها 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش اصلی 8
- پرسش های پژوهش 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش های فرعی 8
- روش پژوهش 8
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- الف) منابع 10
- 2. سنت 11
- 4. اجماع 12
- 3. عقل 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- 1. تقیه 17
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- اشاره 20
- 2. ویژگی های دوره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- اشاره 35
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- دوم مرجعیت قضایی 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- اختیارات فقیه 66
- شرایط فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- اشاره 74
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- اشاره 107
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- اشاره 116
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اشاره 119
- اشاره 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- اشاره 133
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- اشاره 157
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 2. اطاعت 161
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اشاره 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- ج) وجدان کاری 173
- ب) شایسته سالاری 173
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- پیشنهادهای کلی 191
- اشاره 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- اشاره 195
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- اشاره 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
باشد.(1)
3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله)
اشاره
3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله)
زیر فصل ها
1. مفهوم دولت
2. دولت و حکومت
3. دولت در شریعت و فقاهت
1. مفهوم دولت
دولت، ساخت قدرتی است که در سرزمین معین، بر مردمان معین، تسلط پایدار دارد و از نظر داخلی، نگهبان نظم به شمار می آید و از نظر خارجی، پاسدار تمامیت سرزمین و منافع ملت و یکایک شهروندان خویش است. این ساخت قدرت به صورت نهادها و سازمان های اداری، سیاسی، قضایی و نظامی فعلیت می یابد.(2) به بیان دیگر، دولت عبارت است از ساخت قدرتی که ملت برای دفاع از خود و سرزمینشان و برای برقراری نظم در میان خود و نگهبانی نظام خود، پدید می آورد.(3)
فعالیت دولت به سه حوزه مشخص، تقسیم می شود که عبارتند از: حیطه تقنین (قوه مقننه)؛ حیطه قضا (قوه قضائیه)؛ حیطه اجرای قوانین (قوه مجریه).
2. دولت و حکومت
با مقایسه واژه حکومت و دولت، روشن می شود چون حکومت و حاکم از «حُکْم» که همان امر و فرمان است گرفته شده است، یک نوع برتری در مفهوم آن نسبت به دولت احساس می شود؛ یعنی حاکم کسی است که در سلسله مراتب نفوذ اقتدار، حرف آخر را می گوید؛ یعنی او
1- همان، ج 3، ص 198.
2- داریوش آشوری، دانشنامه سیاسی، تهران، چاپ گلشن، انتشارات مروارید، 1373، ص 162.
3- همان، ص 163.