تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 145

اختلاف است، چگونگی مشروعیت بخشی به دولت و حکومت است. در اینکه خاستگاه مشروعیت چیست، بین فقها و علمای شیعه و سنی اختلاف وجود دارد. شیعه با اعتقاد به اصل امامت، تنها دولتی را مشروع می داند که از سوی خداوند به امامان معصوم یا نایبان برگزیده آنها واگذار شود. در غیر این صورت، آن دولت، دولت غاصب شمرده می شود و حق ولایت و تصرف در امور را ندارد. در اندیشه شیعی، تمام صلاحیت ها و اختلافات بر مبنای ولایت دور می زند. بر این اساس، باید در رأس حکومت اسلامی، امام حضور داشته باشد و در عصر غیبت معصوم، باید نایب امام که همان فقیه جامع الشرایط است باشد؛ در حالی که روند تاریخ به گونه ای بود که این عقیده هیچ گاه عملی نشد. امامان معصوم از هر موقعیتی برای بیان حق حاکمیت خود استفاده می کردند؛ چون حکومت و امارت، حق الهی آنها بود و ایشان در بیان غاصبانه بودن حکومت های ستمگر، همواره به مبارزه علیه آنها توصیه می کردند و این مبارزه گاهی به صورت علنی بود و گاه به صورت مبارزه منفی مانند نهی از همکاری با ظالمان و نیز حرمت یاری رساندن به ظالم بود.(1)

ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت

اشاره

اصطلاح های فقهی که ارتباط مستقیم با نظریه دولت در اندیشه سیاسی شیعه دارند، عبارتند از:

یک _ امور حسبیه

درباره امور حسبیه، نظریه ای که بیشترین بعد حکومتی و دولتی را