- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- تبیین موضوع 6
- اشاره 6
- ضرورت و اهداف 6
- بخش اول: کلیات 6
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- اشاره 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- محدودیت ها 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- روش پژوهش 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش های فرعی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش اصلی 8
- پرسش های پژوهش 8
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- الف) منابع 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- الف) تعریف تقیه 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- اشاره 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- اشاره 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- اشاره 74
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اشاره 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- اشاره 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- اشاره 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- اشاره 133
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- اشاره 157
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- اشاره 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- د) انتقاد پذیری 177
- ج) عدالت پروری 177
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- الف) تفرقه 180
- اشاره 180
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- اشاره 191
- پیشنهادهای کلی 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- اشاره 195
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
معاشرت بکند. در این دنیای مادی می خواهد تأسیس دولت کند. در این دنیای مادی می خواهد تأسیس مثلاً سایر چیزهایی که مربوط به مادی اش هست بکند، اسلام این را هم دارد. آن قدر آیه و روایت که در سیاست وارد شده است، در عبادت وارد نشده است. شما از پنجاه و چند کتاب فقه را که ملاحظه کنید، هفت هشت تایش کتابی است که مربوط به عبادت است. باقی اش مربوط به سیاسات و اجتماع و معاشرات و این طور چیزهاست. ما همه را گذاشتیم کنار و یک بعد را، بعد ضعیفش را گرفتیم.(1)
شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی
اشاره
استقرار نظام سیاسی از چند جنبه اصلی ضروری است:
اول _ اجرای احکام شریعت
احکام شریعت مقدس، هرگز برای مقطع زمانی و مکانی خاص نیست، بلکه برای همه عصرها و نسل هاست. این احکام باید ضمانت اجرایی داشته باشند که تنها از طریق تشکیل دولت و حکومت امکان پذیر است. «تأسیس حکومت دینی که برای جانشینان خدا و زمین ثابت است، هدف غایی و نهایی این است و به وسیله همین حکومت است که حق، قوام یافته و عدل استقرار می یابد و احکام گسترش می یابد و راه های سعادت انسان مهیا و هموار می گردد».(2)
حضرت امام رحمه الله می فرماید:
دلیل بر لزوم تشکیل حکومت، ماهیت و کیفیت قوانین اسلام و احکام شرع است. ماهیت و کیفیت این قوانین می رساند که برای تکوین یک
1- صحیفه نور، ج 20، ص 180.
2- محمد مهدی شمس الدین، الاجتهاد و الحیات، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، 1381، ج 1، ص 417.