- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- بخش اول: کلیات 6
- ضرورت و اهداف 6
- تبیین موضوع 6
- محدودیت ها 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- اشاره 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- پرسش های فرعی 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش اصلی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- روش پژوهش 8
- پرسش های پژوهش 8
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- الف) منابع 10
- اشاره 10
- 2. سنت 11
- 4. اجماع 12
- 3. عقل 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- اشاره 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- ب) انواع تقیه 18
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- اشاره 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- اشاره 64
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- اشاره 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- حکومت و رهبری 102
- دیدگاه های سیاسی 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- اشاره 107
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- 1. ویژگی های دوره 113
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- اشاره 116
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- اشاره 120
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 133
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- سوم _ احیای شریعت 153
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 2. اطاعت 161
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- دوم _ جامع بودن 163
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اشاره 164
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ج) وجدان کاری 173
- ب) شایسته سالاری 173
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- د) انتقاد پذیری 177
- ج) عدالت پروری 177
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- الف) تفرقه 180
- اشاره 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- پیشنهادهای کلی 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- اشاره 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- اشاره 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- اشاره 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
اگر همه اشخاص و همه گروه ها و همه نهادهایی که در سرتاسر کشور هستند، به قانون خاضع بشویم و قانون را محترم بشماریم، هیچ اختلافی پیش نخواهد آمد. اختلاف از راه قانون شکنی ها پیش می آید.(1)
در کشوری که قانون حکومت نکند، خصوصا قانونی که قانون اسلام است، این کشور را نمی توانیم اسلامی حساب کنیم. کسانی که با قانون مخالفت می کنند، اینها با اسلام مخالفت می کنند.(2)
هر کشوری که به قوانین اسلام عمل نماید، بدون شک از پیشرفته ترین کشورها خواهد بود.(3)
بنابراین، از دیدگاه حضرت امام رحمه الله، هدف و برنامه اصلی انبیا، بر اساس حاکمیت قانون الهی بوده است. اسلام به عنوان آخرین دین الهی، قانون جامع و کامل اجتماعی دارد. از نظر ایشان، اگر بتوان قانون اسلام را درست اجرا کرد، جامعه اسلامی از پیشرفته ترین کشورهای جهان خواهد شد؛ زیرا پای بندی به قانون و مقررات، احتمال بروز اختلاف و تفرقه را کاهش داده و جامعه را به آرامش و پیشرفت پیش خواهد برد.
3. حوزه اقتصاد
الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام
اجرای درست برنامه های اقتصادی اسلام، رفاه و امنیت اقتصادی جامعه را در پی خواهد داشت. حضرت امام خمینی رحمه اللهدر این زمینه می فرماید:
... اگر ملت ایران تسلیم احکام اسلام شوند و از دولت ها بخواهند برنامه مالی اسلام را با نظر علمای اسلام اجرا کنند، تمام ملت در رفاه و آسایش
1- همان، ج 5، ص 204.
2- همان، ج 1، ص 137.
3- همان، ج 6، ص 57.