تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 29

روش معتزله آشنا بود و آن را به خوبی بر ضد آن مکتب به کار می برد. او پس از شیخ مفید، پرچم دار اصولی ها شد و در دانش اصول، کتابی مستقل به نام الذریعه نوشت. سیدمرتضی در سنگر دفاع از تفکر عقلانی، آرای اهل حدیث و اخباری مسلکان را نقد کرد و آثار بسیاری، در رد آنها نگاشت. از بررسی آثار و سخنان وی چنین استنباط می شود که کتاب های شیعه و نیز مخالفانش از احادیثی انباشته شده است که همه نوع خطا و گفته ناحق در آن وجود دارد. بدین ترتیب، ناگزیر باید هر حدیث را نخست با عقل مقایسه کرد و در صورت نداشتن تعارض با آن، با سند معتبری مانند قرآن، سنجش انتقادی کرد.

از آثار وی می توان به: جوابات الموصلیات الثالثه؛ رساله فی ابطال العمل باخبار الآحاد؛ رساله فی رد علی اصحاب العدو؛ رساله فی العمل مع السلطان؛ دیوان؛ امالی در فقه؛ تفسیر شافی و... اشاره کرد.

دیدگاه های سیاسی سید مرتضی

به باور سیدمرتضی رحمه الله در صورت موجود بودن وجوه عقلایی و شرعی، شخص پذیرنده مسئولیت، نه نماینده حاکم جائر، بلکه نماینده امامان حق است:

صالحان و دانشمندان در عصرهای مختلف، دائما چنین بودند که از سوی ستمگران به خاطر بعضی از دلایل مسئولیت می پذیرفتند. پذیرش مسئولیت _ اگر در آن، وجه نیکویی وجود داشته باشد _ هر چند در ظاهر از سوی حاکم ستمگر است، ولی در باطن از سوی امامان حق می باشد.(1)