- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- بخش اول: کلیات 6
- اشاره 6
- تبیین موضوع 6
- ضرورت و اهداف 6
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- محدودیت ها 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- اشاره 7
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش اصلی 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش های فرعی 8
- پرسش های پژوهش 8
- روش پژوهش 8
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- الف) منابع 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- ب) انواع تقیه 18
- اشاره 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- اشاره 20
- 2. ویژگی های دوره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- اشاره 38
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- اشاره 56
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- اشاره 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- اشاره 74
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- اشاره 80
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اشاره 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- اشاره 100
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- اشاره 116
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 120
- اول _ عصمت 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- اشاره 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- اشاره 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- اشاره 145
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 146
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- سوم _ احیای شریعت 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- اشاره 159
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اول _ مطلق بودن 162
- اشاره 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- اشاره 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- الف) فتح قلوب مردم 167
- استقرار قانون 168
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- و) زدودن فساد 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- د) انتقاد پذیری 177
- ج) عدالت پروری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- اشاره 187
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- پیشنهادهای کلی 191
- اشاره 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- اشاره 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- اشاره 197
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های کارشناسی 201
- پرسش های مردمی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق)
اشاره
حسن بن یوسف بن مطهر، معروف به علامه حلی، در شب 29 رمضان سال 648 ه . ق در شهر حله به دنیا آمد. پدرش، شیخ یوسف سدیدالدین حلی، در زمان خود یکی از دانشمندان بنام و فقیهی محقق و بزرگوار بود که در بعضی از دانش های اسلامی مقام استادی داشت. پس از درگذشت محقق حلی و انتقال مرجعیت و زعامت به علامه حلی، با تلاش خستگی ناپذیری، در نشر علوم و فقه اسلام بر اساس مذهب اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام کوشید و تحولی در فقه به وجود آورد و شیوه نویی ارائه کرد؛ به گونه ای که پیش از او، فقه جایگاهی این چنین نداشت و این به سبب شهامت، شجاعت علمی و اندیشه پویای وی بود. وی نخستین فقیهی است که ریاضیات را در فقه وارد کرد و تحولی در فقه استدلالی پدید آورد. عصر علامه را باید عصر توسعه فقه شیعه، حقانیت مذهب اهل بیت و دوران پیشرفت علم و دانش در گوشه و کنار جهان اسلام نامید. سلطان محمد خدابنده (الجایتو) به دست علامه حلی به اسلام و تشیع گرایید. در این زمان، شهر حله به دلیل در امان ماندن از تهاجم مغول، پذیرای فقیهان و طلابی شد که از بغداد مهاجرت کرده بودند. بدین سان، مکتب حله نقش شگرفی در دگرگونی فقه و اصول امامیه ایفا کرد. در مکتب حله با پرچم داری مجتهدان اصولی، بسیاری از عناصر زنده ای که شیخ طوسی از گفتمان فقه سنی به فقه شیعه منتقل کرده بود، گردآوری و به صورت اصول و منطقی جدید مرتب شد. بدین ترتیب بار دیگر