- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- ضرورت و اهداف 6
- تبیین موضوع 6
- بخش اول: کلیات 6
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- اشاره 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- محدودیت ها 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- روش پژوهش 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- پرسش اصلی 8
- پرسش های پژوهش 8
- پرسش های فرعی 8
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- الف) منابع 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- ب) انواع تقیه 18
- اشاره 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- اشاره 38
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- اشاره 56
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- اشاره 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- اشاره 74
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- اشاره 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- اشاره 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- اشاره 119
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- اشاره 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- اشاره 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- چهار _ دارالاسلام 147
- سه _ نفی سبیل 147
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- سوم _ احیای شریعت 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- اشاره 157
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- اشاره 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- استقرار قانون 168
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- و) زدودن فساد 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- اشاره 187
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- اشاره 191
- پیشنهادهای کلی 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- اشاره 195
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
ولی جنبه دیگری نیز برای پذیرش ولایت از سوی جائر، به غیر از صورت اکراه وجود دارد و آن وقتی است که فرد بتواند در پرتو این ولایت، به برپایی امر به معروف و نهی از منکر اقدام کند. (1)البته این پذیرش در مورد ولایت در قضاوت یا اجرای احکام انتظامی اسلام، مشروط بر این است که فرد دارای دانش دینی باشد و مجتهد به شمار آید و پذیرش این مناصب را نیز به نیابت از سوی امام عادل بداند.(2)
1- دروس، ج 2، ص 48.
2- همان، ج 3، ص 174.