تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 55

توأم که اوامر و نواهی تو را به اجرا می گذارم».(1)

محقق کرکی بر اساس همین اختیارات، شاه را در موقعیتش ابقا کرد تا زیر نظر مرجع دینی کشور را اداره کند. بدین ترتیب، نظریه سیاسی در مکتب اهل بیت علیهم السلام، در یک چارچوب صحیح و اصیل عملی شود؛ زیرا این اندیشه، در فضای پیروی حاکم از فقیه، زاده شد، نه در فضای تبعیت فقیه از حاکم؛ چنان که در مذاهب چهارگانه اهل سنت چنین بود.

در قرن سیزدهم، شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1227 ه . ق) بر اندیشه نیابت فقیه از امام تأکید کرد. به همین دلیل، به فتحعلی شاه قاجار اجازه داد که جنگ آزادسازی شمال ایران را که روس ها اشغال کرده بودند، اداره و فرماندهی کند.(2)

تحول نظری بسیار مهمی که در این مقطع پدید آمد، این بود که ملا احمد نراقی (م 1245 ه_ . ق) کتابی به نام عوائد الایام نوشت که در آن عنوانی به نام «فی تحدید ولایه الحاکم» وجود داشت. ایشان در ذیل این عنوان، یادآور شد که در زمان غیبت امام عج الله تعالی فرجه الشریف همیشه صلاحیت ها و اختیاراتی به فقیه واگذار می شود. از اینجا بود که اندک اندک عنوان ولایت فقیه، توجه فقها را جلب کرد و فراتر از عنوان «نیابت از امام»، به عنوان یک نظریه سیاسی در فقه امامیه، مورد بحث، استدلال، نقد و بررسی قرار گرفت.