- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- بخش اول: کلیات 6
- تبیین موضوع 6
- ضرورت و اهداف 6
- محدودیت ها 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- اشاره 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- پرسش های پژوهش 8
- پرسش های فرعی 8
- پرسش اصلی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- روش پژوهش 8
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- 1. کتاب (قرآن) 10
- اشاره 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- الف) منابع 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- 1. تقیه 17
- الف) تعریف تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- اشاره 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- اشاره 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- اشاره 41
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- دوم مرجعیت قضایی 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 1. ویژگی های این دوره 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اشاره 64
- شرایط فقیه 66
- اختیارات فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- اشاره 74
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- اشاره 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 100
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- حکومت و رهبری 102
- دیدگاه های سیاسی 102
- اشاره 103
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- اشاره 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- اشاره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- اشاره 116
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- اشاره 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- اشاره 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اشاره 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- اشاره 133
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- اشاره 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- اشاره 157
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- اشاره 159
- اشاره 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- 2. اطاعت 161
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- دوم _ جامع بودن 163
- اول _ پاکی و قداست 164
- اشاره 164
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- الف) فتح قلوب مردم 167
- استقرار قانون 168
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- ج) وجدان کاری 173
- ب) شایسته سالاری 173
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- اشاره 191
- پیشنهادهای کلی 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- اشاره 195
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- اشاره 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های مردمی 201
- پرسش های کارشناسی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
کرد و سال ها نزد علمای اهل سنت تحصیل کرد و از چند تن از عالمان بزرگ آنها اجازه نقل حدیث گرفت.(1) سرانجام پس از کسب اجازه نقل حدیث و اجتهاد از استاد بزرگ خود علی بن هلال جزائری در سال 909 ه . ق به نجف آمد. در این زمان، وی مجتهدی بزرگ به شمار می آمد و به تدریج آوازه او در نجف پیچید. در این سال ها، فعالیت های شاه اسماعیل صفوی سیر تاریخی تشیع را تغییر داد. وی پس از سلطه مقتدرانه بر ایران، مذهب شیعه را، مذهب رسمی ایران اعلام کرده بود و به شدت بر آن پای می فشرد. تا اینکه در سفر فتح عراق در سال 914 ه . ق بود که شاه اسماعیل، کرکی و عالمان دیگر را برای تبلیغ تشیع به ایران فراخواند.(2) کرکی که خاطره تلخ مظلومیت ها و تلخ کامی های جامعه شیعی جبل عامل را با خود داشت، از این پیشامد استقبال کرد. در مورد این دعوت، دیدگاه های مختلفی بیان شده است. برخی برآنند که شاه با هدف تبلیغ مبانی مذهب شیعه و با توجه به محدودیت های علمی و شمار اندک عالمان شیعی ایران، علمای عرب تبار شام و عراق را فراخواند. برخی دیگر، آن را در راستای تلاش برای تقویت پایه های مشروعیت دولت صفوی تحلیل کرده اند. به هر حال، اگر قرار بود تشیع مذهب رسمی دولت صفوی باشد و در مسجدها و بر منبرها، تبلیغ و در مدرسه ها، تدریس شود و در نظام قضایی، اسلامی و اقتصادی جامعه مبنای عمل باشد، ناگزیر باید عالمانی برای تبلیغ این مذهب و فقیهانی برای تبیین
1- بحارالانوار، ص 47.
2- همان، ص 31.