تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 67

در رساله نماز جمعه، این مسئله را که فقیه می تواند حدود را اجرا کند و قضاوت در میان مردم را به عهده بگیرد، دلیل بر نیابت عام فقیه در جمیع مناصب شرعیه می داند. (1)قرینه های دیگری نیز بر منصب ها و اختیارات سیاسی فقیه در آثار کرکی وجود دارد که از آن جمله است: تأکید بر نیابت عام فقها، اطلاق سلطان عادل به امام و نایب او،(2) تعبیر از او به امیر.(3) وی اختیارات قضاوت، امر به معروف و نهی از منکر، دریافت و تقسیم خمس، زکات و خراج و افتا که جنبه های سیاسی دارند را نیز برای فقیه برشمرده است.

مسئله مشروعیت دولت صفوی

در عصر حضور، تنها حکومت معصومین مشروعیت دارد و دیگر حاکمان و حکومت ها ستمگر و نامشروع به شمار می آیند، ولی در عصر غیبت، هر چند به لحاظ سلبی بحث های متعددی در ابواب فقه داریم که در بردارنده ضمنی اصل مشروعیت نداشتن حکومت های موجود است، مانند بحث جواز و عدم جواز همکاری با سلاطین جور یا جواز پذیرش هدایای سلاطین. از جنبه اثباتی به نظر می رسد تا پیش از دوره معاصر، گرایش عمومی به یافتن مبانی مشروعیت از طریق نص و روایات برای ولایت سیاسی است.(4)

بعضی از فقها از روایات، نیابت عام فقیهان از سوی ائمه را برداشت می کردند و انتقال تمام یا بخشی از اختیارات امام به فقیهان را نتیجه

1- همان، ص 161.
2- جامع المقاصد، ج 2، صص 371 و 375
3- محقق کرکی، حاشیه شرایع، نسخه خطی، ش 6584، کتاب خانه آیت اللّه مرعشی، ص 57.
4- رسول جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1370، چ 1، ص 10.