تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 68

می گرفتند و این اختیارات را به حوزه سیاست و سرپرستی اجتماعی تعمیم می دادند. بر این مبنا، سرپرستی جامعه در حوزه اختیارات فقیهان است و حکومت هایی مشروعند که تحت نظر مستقیم یا غیرمستقیم فقها باشند. کرکی از فقیهانی است که حکومت مشروع را تنها، حکومت ائمه یا نایبان عام آنها (فقها) می دانند. بر این اساس، تمامی حکومت های آن روز از جمله صفویان، از نظر او نامشروع به شمار می آمدند. کرکی مفهوم سلطان عادل را که در آثار فقیهان به کار می رود، به همان معنای رایج فقهی، امام معصوم یا نایب او می داند.(1)

در تفسیر روایتی که در آن واژه «امیر» به کار رفته، یادآور می شود که منظور از امیر، کسی است که امارت او شرعی باشد و از سوی امام منصوب شده باشد. (2)وی در بحث جهاد، حضور امام یا نایب او را شرط می داند.(3)

در مورد صفویان، کرکی، با اینکه هیچ گاه درصدد توجیه مشروعیت آنها برنمی آید، چندین بار به تصریح یا اشاره، آنها را در زمره حکومت های جائر قرار می دهد. مخالفان کرکی، به ویژه، شیخ ابراهیم قطیفی، عالم مشهور معاصر وی، به پذیرش هدایا و عطایای شاهان صفوی از سوی کرکی ایراد گرفتند و دلیل آن را جائر بودن حکومت صفویه برمی شمردند. کرکی برای توجیه کار خود در این مورد هیچ گاه درصدد اثبات مشروعیت دولت

1- جامع المقاصد، صص 371، 379 و 486.
2- حاشیه رسائل، ص 57.
3- همان، ص 149.