تاثیرات نظری عصر غیبت بر اندیشه سیاسی شیعه صفحه 69

صفوی بر نمی آید، بلکه با پذیرش جائر بودن دولت صفویان، در صدد اثبات این است که پذیرش هدایا و عطایا از سلاطین جور به کلی جایز است. حتی او صفویان را با معاویه مقایسه می کند تا جواز دریافت هدایای آنها را ثابت کند.(1)

در حالی که در صورت پذیرش مشروعیت صفویان، اساسا بحث جواز یا عدم جواز پذیرش هدایا و یا جواز همکاری پیش نمی آید. بنابراین، به نظر وی هیچ حکومتی بدون نظارت مستقیم فقها، در مقام نایبان عام امام، مشروعیت ندارد. مبنای مشروعیت نیز نصب از طریق ائمه است که با روایات (نص) اثبات می شود. به همین دلیل، کرکی همچون بیشتر عالمان عصر صفوی، هیچ گاه درصدد یافتن راهی برای مشروع جلوه دادن دولت صفوی بر اساس فقه شیعه برنیامد. در عین حال، باید توجه کرد محقق کرکی با توجه به شرایط زمان، برای طرد و اثبات صفویان نیز نمی کوشید و در بسیاری از موارد با بی تفاوتی از کنار آن می گذشت؛ روشی که به نظر می رسد بیشتر عالمان عصر صفوی نیز در پیش می گرفتند.

مسئله خراج

با توجه به اعتقاد به جائر بودن حکومت ها، مسئله پرداخت خراج و بهره گیری شیعیان از آن، از مسائلی است که به ویژه در دوره صفویه درباره آن بحث بسیاری صورت گرفته است. شماری از فقیهان، رأی به تحریم در هر دو مورد دادند و شماری دیگر هم حلیت را پذیرفتند. محقق