- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- ضرورت و اهداف 6
- بخش اول: کلیات 6
- تبیین موضوع 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- 3. حساسیت موضوع و توجه به اتحاد اسلامی 7
- 2. جدید بودن موضوع 7
- محدودیت ها 7
- 1. دشواری دسترسی به منابع 7
- پرسش های فرعی 8
- مفهوم شناسی موضوع 8
- پرسش اصلی 8
- 1. تفاوت تأثیرهای نظری و عملی 8
- روش پژوهش 8
- پرسش های پژوهش 8
- 2. تعریف و ویژگی های عصر غیبت 9
- الف) تعریف عصر غیبت 9
- ب) ویژگی عصر غیبت 9
- الف) منابع 10
- 1. کتاب (قرآن) 10
- 3. منابع و مصادیق اندیشه سیاسی شیعه 10
- اشاره 10
- 2. سنت 11
- 3. عقل 12
- 4. اجماع 12
- ب) مصادیق 13
- بخش دوم: دوره های حیات اندیشه سیاسی شیعه پس از غیبت کبری 14
- نگاهی تطبیقی به اندیشه سیاسی شیعه و اهل سنت 14
- فصل اول: دوره سیاست تقیه و مطرح نشدن آشکار نظریه های سیاسی 17
- الف) تعریف تقیه 17
- 1. تقیه 17
- اشاره 17
- دو _ تقیه خوفیه 18
- یک _ تقیه اکراهیه 18
- اشاره 18
- ب) انواع تقیه 18
- چهار _ تقیه مداراتیه 19
- سه _ تقیه کتمانیه 19
- 2. ویژگی های دوره 20
- اشاره 20
- دوره اول: آغاز غیبت کبری تا به قدرت رسیدن ایلخانان مغول 21
- الف) شیخ مفید1 (338 _ 413 ه. ق) 22
- دوره دوم: عصر ایلخانان مغول 22
- اشاره 22
- 3. فقیهان و دانشمندان 22
- یک _ جهان اسلام در عصر شیخ مفید 23
- دو _ دیدگاه های سیاسی 26
- اشاره 28
- ب) سید مرتضی علم الهدی (355 _ 436 ه. ق) 28
- دیدگاه های سیاسی سید مرتضی 29
- اشاره 30
- ج) شیخ طوسی (385 _ 460 ه. ق) 30
- دیدگاه های سیاسی شیخ طوسی 32
- اشاره 35
- د) محقق حلی (602 _ 676 ه. ق) 35
- دیدگاه های سیاسی محقق حلی 36
- ه_) علامه حلی (648 _ 726 ه. ق) 38
- اشاره 38
- دیدگاه های سیاسی علامه حلی 39
- و) شهید اول (734 _ 786 ه. ق) 41
- اشاره 41
- دیدگاه های سیاسی شهید اول 42
- اشاره 45
- دوم مرجعیت قضایی 46
- اول _ مرجعیت فتوایی یا تقنین 46
- سوم _ اجرای احکام قضایی اسلام 46
- چهارم _ دیگر اختیارات حاکم (فقیه) 47
- 1. ویژگی های این دوره 54
- فصل دوم: دوره ظهور مبانی نظریه های سیاسی 54
- 2. فقیهان و دانشمندان 56
- اشاره 56
- الف) محقق کرکی (870 _ 940 ه. ق) 56
- جایگاه علمی _ سیاسی محقق کرکی 60
- 1. حکومت آرمانی (امامت) 62
- اشاره 64
- 2. ولایت فقیه، حکومت مطلوب کرکی در عصر غیبت 64
- اختیارات فقیه 66
- شرایط فقیه 66
- مسئله مشروعیت دولت صفوی 67
- مسئله خراج 69
- اشاره 72
- ب) شهید ثانی1 (911 _ 966 ه. ق) 72
- دیدگاه های سیاسی شهید ثانی 73
- ج) وحید بهبهانی (1117 _ 1205 ه. ق) 74
- اشاره 74
- دیدگاه های سیاسی وحید بهبهانی 75
- اشاره 80
- د) شیخ جعفر کاشف الغطا (م 1228 ه. ق) 80
- دیدگاه های سیاسی شیخ جعفر کاشف الغطاء 82
- اشاره 88
- ه ) ملا احمد نراقی1 (1185 _ 1245 ه. ق) 88
- اندیشه انسان شناسی نراقی 89
- اندیشه های سیاسی محقق نراقی 91
- الف) مشروعیت حاکم یا حاکمان عصر غیبت 92
- ب) ملاک سنجش عدالت و عادل 93
- اشاره 100
- و) سید محمد مهدی طباطبایی، بحرالعلوم (متوفا 1212 ه. ق) 100
- اشاره 101
- دیدگاه های سیاسی علامه بحرالعلوم ولایت فقیه 101
- ز) سید میر عبدالفتاح حسینی مراغی (م 1250 ه. ق) 101
- دیدگاه های سیاسی 102
- حکومت و رهبری 102
- ح) محمد حسن نجفی (صاحب جواهر) (م 1266 ه. ق) 103
- اشاره 103
- دیدگاه های سیاسی صاحب جواهر 105
- اشاره 107
- ط) شیخ اعظم انصاری (1214 _ 1281 ه. ق) 107
- دیدگاه های سیاسی شیخ اعظم 109
- فصل سوم: دوره تکامل نظریه های سیاسی شیعه (چارچوب و مبانی نظام سیاسی) 113
- اشاره 113
- 1. ویژگی های دوره 113
- الف) جایگاه اجتماعی فقیهان 114
- اشاره 115
- ب) کنش ها و واکنش های متقابل استبداد و استعمار 115
- 2. فقیهان و دانشمندان 115
- الف) آیت اللّه میرزا محمد حسین نایینی (1276 _ 1355 ه. ق) 116
- اشاره 116
- دیدگاه های سیاسی محقق نایینی 118
- اشاره 119
- اشاره 119
- مبانی سلطنت تملیکیه 119
- الف) سلطنت تملیکیه 119
- دوم _ نظارت بیرونی 120
- اول _ عصمت 120
- اشاره 120
- یک _ عوامل مؤثر در بقای حکومت ولایتی 120
- اشاره 120
- ب) سلطنت ولایتیه 120
- دو _ مبانی حکومت ولایتیه 121
- اشاره 127
- الف) تحقق سلطنت اسلامی با مشورت عقلا 128
- ب) نظارت بیرونی، جانشین عصمت و عدالت 128
- ج) ضرورت تدوین قانون اساسی 129
- اشاره 130
- یک _ مشروعیت مداخله 131
- الف) مشروعیت مداخله نمایندگان مجلس 131
- دو _ شرایط نمایندگان مجلس 131
- اشاره 132
- سه _ وظایف اصلی نمایندگان 132
- اول _ تطبیق دخل و خرج مملکت 132
- دوم _ تشخیص وضع قوانین و تمییز ثابت از متغیر 133
- اشاره 133
- 1. عوامل تقویت کننده استبداد 134
- 2. راه های مقابله با عوامل استبداد 135
- 1. عوامل قیام مردمی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 135
- ب) امام خمینی رحمه الله 135
- 2. مبانی نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی رحمه الله 140
- 3. نظریه دولت و حکومت و نظام سیاسی از دیدگاه اندیشمندان معاصر (با محوریت اندیشه های سیاسی امام خمینی رحمه الله) 142
- الف) پیشینه تاریخی دولت در اسلام 143
- یک _ امور حسبیه 145
- اشاره 145
- ب) اصطلاح های فقهی مرتبط با اندیشه دولت 145
- دو _ احکام ثانوی (احکام حکومتی) 146
- اشاره 146
- سه _ نفی سبیل 147
- چهار _ دارالاسلام 147
- گستره نفوذ احکام حکومتی 147
- ج) نظام سیاسی در شریعت و فقه 148
- یک _ تعریف سیاست 148
- دو _ سیاست از دیدگاه اسلام 148
- چهار _ مقایسه میان اسلام و مسیحیت 149
- سه _ تعامل دیانت و سیاست 149
- پنج _ وجود نظام سیاسی و اجتماعی در اسلام 150
- اشاره 151
- اول _ اجرای احکام شریعت 151
- شش _ علل ضرورت استقرار نظام سیاسی 151
- دوم _ اقتدا به پیامبر به عنوان بنیان گذار حکومت 152
- سوم _ احیای شریعت 153
- هفت _ موضوع های حکومتی و سیاسی در فقه حکومتی 153
- اول _ خدایی بودن دولت 154
- هشت _ ویژگی های حکومت در اسلام 154
- سوم _ فرا دموکراتیک بودن دولت 155
- دوم _ محدود نبودن در حیطه قبیله و نژاد و طبقه خاص 155
- نه _ نقش مردم در نظام اسلامی 157
- اشاره 157
- اشاره 159
- الف) مفهوم بیعت 159
- 1. بیعت و اعلام وفاداری و فرمان برداری 159
- اشاره 159
- وظایف ملت در برابر دولت 159
- بیعت از نظر سیاسی 160
- 2. اطاعت 161
- 3. نظارت (نظارت شهروندان) 161
- ده _ ویژگی های حاکمیت الهی 162
- اشاره 162
- اول _ مطلق بودن 162
- دوم _ جامع بودن 163
- یازده _ شرایط حاکم اسلامی 164
- اشاره 164
- سوم _ انحصاری بودن حاکمیت 164
- اول _ پاکی و قداست 164
- دوم _ برخورداری از ملکه اجتهاد 165
- دوازده _ فلسفه حکومت 166
- الف) فتح قلوب مردم 167
- حوزه های کارآمدی حکومت از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 167
- ب) تزکیه نفس کارگزاران نظام 168
- استقرار قانون 168
- الف) اجرای برنامه های اقتصادی اسلام 169
- ب) قناعت کارگزاران 170
- ج) توجه به اقشار ضعیف 170
- ه_ ) سهیم کردن مردم در فعالیت های دولتی 171
- د) پرهیز از سخت گیری اقتصادی بر مردم 171
- الف) صالح بودن دولت و مسئولان 172
- و) برقراری نظام امن اقتصادی 172
- ب) شایسته سالاری 173
- ج) وجدان کاری 173
- ز) خودداری از خصلت و رفتار آمرانه و تکلیفی 174
- ه_ ) جلوگیری از فساد اداری 174
- و) زدودن فساد 174
- د) رسیدگی به امور مردم 174
- الف) یکپارچگی مردم و حکومت 175
- ب) مشارکت سیاسی مردم 176
- ج) عدالت پروری 177
- د) انتقاد پذیری 177
- ه_ ) پرهیز از سیاست بازی 178
- آسیب شناسی نظام اسلامی از دیدگاه حضرت امام خمینی رحمه الله 178
- اشاره 180
- الف) تفرقه 180
- ب) ارائه چهره طاغوتی از حکومت 182
- ج) ارائه چهره واژگونه از اسلام 182
- د) سوء استفاده از آزادی 183
- ه_) وابستگی اقتصادی 184
- و) تجمل و اشرافی گری 185
- ج) شهید محمدباقر صدر1 187
- اشاره 187
- دیدگاه های سیاسی شهید محمدباقر صدر 188
- پیشنهادهای کلی 191
- اشاره 191
- بخش سوم: همراه با برنامه سازان 191
- 1. آگاهی از فلسفه سیاسی اسلام 192
- 2. آگاهی نسبی از مکتب های سیاسی 192
- 4. اولویت بندی بحث های سیاسی 193
- 6. مخاطب شناسی 193
- 3. آگاهی از دغدغه های فکری نسل جوان و پاسخ گویی به آن 193
- 5. زمان بندی درست برای طرح مسائل سیاسی 193
- 7. بیان عینیت سیاست و دیانت در اسلام 194
- اشاره 195
- پیشنهادهای برنامه ای 195
- 9. توجه دادن به مکلّف بودن همگان 195
- 1. داستان هایی از زندگی علما 195
- اشاره 195
- 8. افزایش سطح آگاهی 195
- د) نقش خانواده در پرورش استعدادها 196
- ه ) دوستان زمان تحصیل 196
- ج) پرهیز از زیاده روی 196
- الف) انتخاب شخصیت های مناسب برای داستان 196
- ب) ارائه الگوی مناسب از زندگی علما 196
- الف) پرهیز از رفتارهای منافی شأن روحانیت 197
- 2. دیالوگ ها و رفتارهای در حال ایفای نقش 197
- اشاره 197
- و) شرایط سیاسی زمان هر عالم 197
- ب) ارائه دیالوگ های قابل فهم برای عموم 197
- 3. طراحی صحنه ها 197
- اشاره 198
- 5. انتقال مفاهیم سیاسی در برنامه کودک و نوجوان 198
- الف) رسانه و دانشمندان شیعه 198
- 4. مستند زندگی سیاسی عالمان عصر حاضر 198
- 6. انعکاس اندیشه های سیاسی عصر غیبت در رسانه 198
- ب) رسانه و اندیشه های سیاسی شیعه 200
- پرسش های کارشناسی 201
- پرسش های مردمی 201
- سخن پایانی 203
- منبع شناسی 205
- کتاب نامه 207
مناهج الاحکام فی الاصول؛ مستند الشیعه فی الاحکام الشریعه؛ عوائد الایام در قواعد فقه؛ طاقدیس در شعر؛ سیف الامه و برهان المله؛ معراج السعاده؛ خزائن در متفرقات.
اندیشه انسان شناسی نراقی
ملا احمد نراقی با دیدگاه فلاسفه یونان آشنا بود و اندیشه های خود را متأثر از آن بروز می داد. مجموعه این اثرپذیری ها، در اندیشه و دیدگاه های سیاسی او، ساختاری ویژه پدید آورده بود. او انسان را موجودی می دانست که دارای استعدادها و قوه های متضاد است و وجود انسانی را محل تنازع و تعارض نیروهای متعددی می شمرد. او مهم ترین نیروی وجودی انسان را عقل، شهوت، غضب و وهم می داند که هر کدام دارای تأثیر و تاثرهایی منحصر به فرد است.(1) هنگامی انسان به مرحله تکامل می رسد که فعالیت های این چهار نیرو نسبت به هم به حد تعادل برسد. او جامعه انسانی را نیز همانند وجود انسان می پنداشت و همان گونه که تعادل در قوای استعداد انسان را عالی ترین مرحله تکامل انسانی می دانست، برقراری تعادل در یک جامعه؛ یعنی حاکمیت عدالت را عالی ترین فضیلت جامعه بشری تصور می کرد.
او بر آن است که منزلت اجتماعی انسان ها برابر نیست؛ زیرا استعدادهای افراد با هم تفاوت دارد. البته این تفاوت، طبیعی و ذاتی است و در آفرینش انسان ریشه دارد و نیز مصلحت حیات اجتماعی انسان
1- ملا احمد نراقی، معراج السعاده، تهران، جاویدان، 1368، چ 1، ص 348.