- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- فصل اول: نگاهی گذرا به پیشینه پزشکی 6
- 1. پزشکی در عهد باستان 6
- اشاره 6
- الف) آغاز طب در بین النهرین 6
- د) طب در چین باستان 7
- ج) طب در مصر باستان 7
- ب) طب در نواحی جنوبی ایران باستان 7
- و) طب یونانی 8
- ز) طب رومی 8
- ه_) طب در هند قدیم 8
- ح) پزشکی در ایران 9
- الف) مرحله فراگیری 9
- 2. تاریخ پزشکی در اسلام 9
- اشاره 9
- ب) مرحله ترجمه 12
- ج) مرحله نوآوری 13
- اشاره 15
- 1. پیش گیری 15
- فصل دوم: جایگاه پزشکی در اسلام 15
- اشاره 15
- یک _ مردار 17
- اشاره 17
- الف) پرهیز از خوردن محرمات 17
- دو _ خون 18
- سه _ گوشت خوک 18
- ب) زیاده روی نکردن در خوردن و آشامیدن 19
- ج) شناخت ریشه روانی بیماری ها 21
- یک _ بهداشت دست 22
- د) رعایت بهداشت 22
- اشاره 22
- چهار _ بهداشت خوراک 23
- سه _ بهداشت لباس 23
- دو _ بهداشت دندان 23
- الف) درمان و شفای درد در آیینه روایات 25
- اشاره 25
- 2. درمان 25
- ب) درمان با نسخه های طبیعی (غذا درمانی) 26
- اشاره 26
- یک _ عسل 27
- دو _ انگور 28
- سه _ خرما 29
- پنج _ انجیر 31
- چهار _ انار 31
- شش _ زیتون 32
- هفت _ کدوبن 33
- 3. عوامل پیدایش طب اسلامی 33
- اشاره 33
- الف) نقش قرآن در پیدایش طب نبوی 34
- ج) اثرگذاری طب القرآن و طب النبوی بر پزشکی اسلامی 35
- ب) بهره گیری دانشمندان مسلمان از طب نبوی 35
- الف) اثرگذاری دانشمندان مسلمان بر پزشکان غربی 37
- اشاره 37
- 4. نقش طب اسلامی در پیشرفت دانش پزشکی 37
- ب) نوآوری های پزشکان مسلمان 39
- یک _ نوآوری در پزشکی داخلی 39
- اشاره 39
- دو _ نوآوری در درمان اطفال1 41
- سه _ نوآوری در دانش کالبدشکافی 41
- چهار نوآوری در علم جراحی 43
- پنج _ نوآوری در چشم پزشکی 44
- اشاره 45
- الف) توجه به معنویت و تقوا 45
- فصل سوم: اخلاق پزشکی در اسلام 45
- اشاره 45
- 1. اخلاق فردی 45
- ج) نفی خودمحوری و غرور پزشکی 47
- ب) بردباری 47
- د) خوش اخلاقی 48
- ه_) بی توجهی به امور مادی 49
- و) احساس مسئولیت 50
- الف) رازداری 51
- اشاره 51
- ز) وقت شناسی 51
- 2. اخلاق حرفه ای 51
- ج) ایجاد امیدواری در بیمار 53
- ب) رعایت حال محرومان و مستضعفان 53
- یک _ دقت در تشخیص بیماری 54
- د) حفظ جان بیمار و دقت در پزشکی 54
- اشاره 54
- ه_) دقت در تجویز دارو 55
- دو _ دقت در مراقبت از بیمار 55
- و) مداخله نکردن پزشکان متخصص در موارد خارج از تخصص خود 57
- ز) خدمت در مناطق محروم 58
- ح) تلاش در امر پژوهش برای ارتقای سطح علمی و کسب تخصص 59
- ط) آگاهی کامل پزشک از مسائل فقهی حرفه اش 61
- الف) فراموشی اخلاق پزشکی 63
- فصل چهارم: آسیب شناسی حرفه پزشکی 63
- اشاره 63
- 1. عوامل تهدیدکننده 63
- اشاره 63
- ب) گسترش فساد در جامعه امروز 64
- ج) سهل انگاری در انطباق امور پزشکی با موازین شرعی 65
- د) رفتارهای ناشایست حرفه ای1 65
- ه) قصور پزشکی1 66
- 2. راهکارهای کاهش آسیب ها 67
- الف) جبران نارسایی های پزشکی 1 67
- اشاره 67
- ب) ایجاد روحیه خودباوری و توجه به مطالعات و تحقیقات پزشکی1 69
- اشاره 70
- اشاره 70
- الف) نگاه و لمس 70
- فصل پنجم: احکام پزشکی 70
- معاینه و درمان 70
- ب) درمان و تجویز دارو 73
- ج) آثار منفی درمان جنس مخالف 75
- 1. سیاست گذاری های رسانه در مورد پزشکی در اسلام 77
- اشاره 77
- اشاره 77
- فصل ششم: همراه با برنامه سازان 77
- الف) توجه به تاریخ درخشان پزشکی در اسلام و مشرق زمین 79
- ب) توجه به جنبه های اخلاقی پزشکی در اسلام 81
- اشاره 82
- الف) ترویج فرهنگ پزشکی 82
- ب) ماجراهای فرعی 82
- 2. پیشنهادهای برنامه ای 82
- ج) گفتار مجری و زیرنویس 83
- ه) برنامه هایی برای مردم 84
- د) برنامه های کودک، نوجوان و جوان1 84
- یک _ گفت وگوی ویژه خبری 84
- دو _ تهیه گزارش 84
- اشاره 84
- پنج _ برنامه میزگرد و گفت وگو 85
- سه _ ساخت مجموعه های تاریخی1 85
- چهار _ ساخت برنامه مستند 85
- پرسش های مسابقه ای 86
- شش _ محورهای برون مرزی 86
- پرسش های مردمی 87
- پرسش های کارشناسی 88
- الف) طب سنتی و گیاهان دارویی 91
- اشاره 91
- معرفی منابع برای مطالعه بیشتر 91
- ب) اسلام و پزشکی 93
- ج) تاریخ پزشکی 95
- د) احکام پزشکی 96
- ه) اخلاق پزشکی 97
- و) نشریات 98
- کتاب نامه 99
سخن، تقوا، مقاومت در برابر هواهای نفسانی است و انسان بی تقوا همواره در معرض لغزش و سقوط است.
تقوا در هر حرفه ای، به معنای رعایت قوانین الهی در انجام آن حرفه است. بنابراین، تقوای پزشکی، همه آداب و احکام اسلامی در مورد این حرفه را دربرمی گیرد. برای مثال، پزشک باتقوا حتی در نگاه کردن برای معاینه، حدود اسلامی را رعایت می کند؛ یعنی اگر بتواند مرضی را بدون نگاه کردن به جایگاه هایی که نگاه به آنها در اسلام ممنوع است، تشخیص دهد، نگاه نامشروع نمی کند و اگر ناچار به نگاه کردن باشد، به میزان ضرورت اکتفا می کند.
خیرخواهی برای بیمار و تلاش برای درمان او نیز از مصداق های تقوای پزشکی است، چنان که امام علی (ع) در سفارش به پزشکان درباره تقوا می فرماید: «مَنْ تَطَیَّبَ فَلْیَتَّقِ اللّه َ وَ لْیَنْصَحْ وَ لْیَجْتَهِدْ؛ هرکس طبابت پیشه کند، باید از خدا پروا کند و خیرخواهی و جدیّت ورزد.»(1) نصح به معنای خیرخواهی و اجتهاد به معنای به کارگیری همه توان است. بنابراین، تقوای پزشکی؛ یعنی پزشک برای انجام درست وظیفه اش باید سود بیمار را در نظر بگیرد و از همه توان فکری و عملی خود برای درمان وی استفاده کند.(2)
پزشک، بدون نیت پاک و تقوا و اخلاص دچار پریشان فکری می شود و در چنین حالتی نمی تواند درباره بیماری و درمان بیمار با آرامش و به درستی فکر کند. چنین پزشکی، اعتماد بیمار و اعتبار خویش را از بین می برد،
1- بحارالانوار، ج 1، ص 67، ح 32.
2- نک: دکتر عبد خدائی، اخلاق پزشکی، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1371، ص 209.