- دیباچه 1
- پیش گفتار 3
- اشاره 6
- فصل اول: نگاهی گذرا به پیشینه پزشکی 6
- 1. پزشکی در عهد باستان 6
- الف) آغاز طب در بین النهرین 6
- اشاره 6
- د) طب در چین باستان 7
- ج) طب در مصر باستان 7
- ب) طب در نواحی جنوبی ایران باستان 7
- ه_) طب در هند قدیم 8
- ز) طب رومی 8
- و) طب یونانی 8
- ح) پزشکی در ایران 9
- اشاره 9
- 2. تاریخ پزشکی در اسلام 9
- الف) مرحله فراگیری 9
- ب) مرحله ترجمه 12
- ج) مرحله نوآوری 13
- اشاره 15
- اشاره 15
- 1. پیش گیری 15
- فصل دوم: جایگاه پزشکی در اسلام 15
- الف) پرهیز از خوردن محرمات 17
- یک _ مردار 17
- اشاره 17
- دو _ خون 18
- سه _ گوشت خوک 18
- ب) زیاده روی نکردن در خوردن و آشامیدن 19
- ج) شناخت ریشه روانی بیماری ها 21
- اشاره 22
- یک _ بهداشت دست 22
- د) رعایت بهداشت 22
- دو _ بهداشت دندان 23
- چهار _ بهداشت خوراک 23
- سه _ بهداشت لباس 23
- 2. درمان 25
- الف) درمان و شفای درد در آیینه روایات 25
- اشاره 25
- ب) درمان با نسخه های طبیعی (غذا درمانی) 26
- اشاره 26
- یک _ عسل 27
- دو _ انگور 28
- سه _ خرما 29
- چهار _ انار 31
- پنج _ انجیر 31
- شش _ زیتون 32
- 3. عوامل پیدایش طب اسلامی 33
- اشاره 33
- هفت _ کدوبن 33
- الف) نقش قرآن در پیدایش طب نبوی 34
- ب) بهره گیری دانشمندان مسلمان از طب نبوی 35
- ج) اثرگذاری طب القرآن و طب النبوی بر پزشکی اسلامی 35
- اشاره 37
- الف) اثرگذاری دانشمندان مسلمان بر پزشکان غربی 37
- 4. نقش طب اسلامی در پیشرفت دانش پزشکی 37
- یک _ نوآوری در پزشکی داخلی 39
- اشاره 39
- ب) نوآوری های پزشکان مسلمان 39
- سه _ نوآوری در دانش کالبدشکافی 41
- دو _ نوآوری در درمان اطفال1 41
- چهار نوآوری در علم جراحی 43
- پنج _ نوآوری در چشم پزشکی 44
- اشاره 45
- الف) توجه به معنویت و تقوا 45
- فصل سوم: اخلاق پزشکی در اسلام 45
- 1. اخلاق فردی 45
- اشاره 45
- ب) بردباری 47
- ج) نفی خودمحوری و غرور پزشکی 47
- د) خوش اخلاقی 48
- ه_) بی توجهی به امور مادی 49
- و) احساس مسئولیت 50
- الف) رازداری 51
- اشاره 51
- 2. اخلاق حرفه ای 51
- ز) وقت شناسی 51
- ب) رعایت حال محرومان و مستضعفان 53
- ج) ایجاد امیدواری در بیمار 53
- یک _ دقت در تشخیص بیماری 54
- اشاره 54
- د) حفظ جان بیمار و دقت در پزشکی 54
- ه_) دقت در تجویز دارو 55
- دو _ دقت در مراقبت از بیمار 55
- و) مداخله نکردن پزشکان متخصص در موارد خارج از تخصص خود 57
- ز) خدمت در مناطق محروم 58
- ح) تلاش در امر پژوهش برای ارتقای سطح علمی و کسب تخصص 59
- ط) آگاهی کامل پزشک از مسائل فقهی حرفه اش 61
- الف) فراموشی اخلاق پزشکی 63
- اشاره 63
- اشاره 63
- فصل چهارم: آسیب شناسی حرفه پزشکی 63
- 1. عوامل تهدیدکننده 63
- ب) گسترش فساد در جامعه امروز 64
- ج) سهل انگاری در انطباق امور پزشکی با موازین شرعی 65
- د) رفتارهای ناشایست حرفه ای1 65
- ه) قصور پزشکی1 66
- 2. راهکارهای کاهش آسیب ها 67
- اشاره 67
- الف) جبران نارسایی های پزشکی 1 67
- ب) ایجاد روحیه خودباوری و توجه به مطالعات و تحقیقات پزشکی1 69
- اشاره 70
- اشاره 70
- الف) نگاه و لمس 70
- معاینه و درمان 70
- فصل پنجم: احکام پزشکی 70
- ب) درمان و تجویز دارو 73
- ج) آثار منفی درمان جنس مخالف 75
- 1. سیاست گذاری های رسانه در مورد پزشکی در اسلام 77
- اشاره 77
- اشاره 77
- فصل ششم: همراه با برنامه سازان 77
- الف) توجه به تاریخ درخشان پزشکی در اسلام و مشرق زمین 79
- ب) توجه به جنبه های اخلاقی پزشکی در اسلام 81
- الف) ترویج فرهنگ پزشکی 82
- 2. پیشنهادهای برنامه ای 82
- ب) ماجراهای فرعی 82
- اشاره 82
- ج) گفتار مجری و زیرنویس 83
- ه) برنامه هایی برای مردم 84
- اشاره 84
- د) برنامه های کودک، نوجوان و جوان1 84
- یک _ گفت وگوی ویژه خبری 84
- دو _ تهیه گزارش 84
- سه _ ساخت مجموعه های تاریخی1 85
- پنج _ برنامه میزگرد و گفت وگو 85
- چهار _ ساخت برنامه مستند 85
- پرسش های مسابقه ای 86
- شش _ محورهای برون مرزی 86
- پرسش های مردمی 87
- پرسش های کارشناسی 88
- الف) طب سنتی و گیاهان دارویی 91
- معرفی منابع برای مطالعه بیشتر 91
- اشاره 91
- ب) اسلام و پزشکی 93
- ج) تاریخ پزشکی 95
- د) احکام پزشکی 96
- ه) اخلاق پزشکی 97
- و) نشریات 98
- کتاب نامه 99
به طور کلی در تمام کارهای مربوط به معالجه و طبابت و جراحی و کارهایی از قبیل خون گرفتن، آمپول زدن و کارهای شکسته بندی، گچ گرفتن و... مرد باید به دکتر مرد و زن باید به دکتر زن مراجعه نماید. مگر اینکه طبیب هم جنس و مماثل پیدا نشود و زن از روی ناچاری برای حفظ جان خود، جهت معالجه، به دکتر مرد مراجعه کند و دکتر مرد هم به ناچار برای حفظ جان زن نامحرم لازم باشد که اقدام به معالجه و انجام کارهای فوق نماید و بالعکس، مرد هم در چنین مواردی ناچار شود به دکتر زن که نامحرم است، مراجعه نماید و دکتر زن هم به ناچار در این زمینه نسبت به معالجه مرد نامحرم اقدام نماید.(1)
بنابراین، هنگامی که حفظ جان بیمار در مقابل برخی آداب شرعی قرار می گیرد، در صورت ناممکن بودن رعایت دستورهای اولیه شرع و قرار گرفتن در شرایط ناچاری مثل ترس از تلف شدن جان بیمار یا احتمال مرگ یا وارد آمدن زیان های جبران ناپذیر به بیمار در صورت تأخیر در نجات او، حفظ جان بیمار مهم تر دانسته شده و اسلام، ترک آن آداب شرعی را روا دانسته است. بی شک، عمل به این احکام ثانویه که حکم دین در شرایط ویژه است، در حقیقت، عمل به حکم پروردگار و تسلیم شدن در برابر حق است و زندگی بیمار را از خطر جدی نجات می بخشد.
ب) درمان و تجویز دارو
ب) درمان و تجویز دارو
در مورد درمان و تجویز دارو، آنچه در بحث احکام فقهی طب مطرح است، درمان با چیزهای حرام است. البته مسئله ناچاری و «ضرورت» که پیش تر بیان شد، در اینجا نیز مطرح است؛ یعنی «مصرف هر یک از مواد حرام برای
1- امام خمینی رحمه الله تحریر الوسیله، دارالعلم، 1376، چ 2، ج 2، ص 24.