پزشکی در اسلام صفحه 74

درمان بیمار در صورتی که راه منحصر به فرد باشد، جایز است و موارد انحصار آن، به حسب تشخیص پزشکان معالج است... .»(1) البته «در صورتی که مرض قابل تحمل نباشد، چنانچه طبیب حاذق [و ]موثق، انحصار دارو را تصدیق نماید، جایز است».(2)

«اگر کسی مضطر شود که از حرام استفاده کند، باید به مقدار ضرورت اکتفا نماید و زیادتر از آن جایز نیست. بنابراین، اگر برای دفع ترس از ضرر جانی، مضطر به آشامیدن شراب یا حرام دیگر می شود، باید به مقدار ضرورت اکتفا کند.»(3) برخی از خوردنی های حرام عبارتند از:

یک _ خوردن نجاست مانند: شراب، آبجو، خون، مردار و چیزهایی که نجس شده و حکم نجاست آنها هنوز باقی است. «ملاک در تشخیص چیزهای نجس شده، علم به نجاست آنهاست و در صورت شک، محکوم به طهارت و حلیتند؛ یعنی طاهر و حلالند، مانند برخی از داروها که از خارج از کشور تهیه می شوند و اطمینان به نجاست آنها وجود نداشته باشد».(4)

دو _ خوردن هر چیزی که به بدن ضرر می رساند. «معالجه با چیزهایی که ضرر قطعی دارند و ضرر آنها بالفعل [است] و فورا حاصل می شود، در صورتی که ضرر بزرگ تر و شدیدتری با آن دفع شود، جایز است. البته

1- بی آزار شیرازی، رساله نوین فقهی پزشکی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1373، ص123.
2- آیت الله گلپایگانی، مجمع المسائل، قم، دارالقرآن الکریم، 1413 ه . ق، ج 3، ص 68، س23.
3- تحریر الوسیله، ج 2، ص 170، مسئله 33 و 34.
4- امام خمینی رحمه الله، توضیح المسائل، قم، دارالقرآن الکریم، 1413 ه . ق، ص 94؛ استفتائات، ج 1، ص 101.