اصول و شاخصه های تمدن نبوی صفحه 8

به طور خلاصه روش ها و اسباب شهرنشینی را اختیار کردن است (1) و معادل آن در زبان انگلیسی civilization می باشد، اسم مصدر civilser و به

معنای «متمدن کردن» است و در اصل از واژه لاتین «civitas» که معادل واژه

«poleis» به معنای شهر در زبان یونانی قدیم است، گرفته شده است. با توجه به این واژه درمی یابیم یونانیان با به کارگیری کلمه Poleis، شهر را به عنوان مجموعه ای از نهادها و روابط اجتماعی می دانستند که سازنده شکل برتری از زندگی است. در ادبیات

فارسی، تمدن، افزون بر این مفهوم، به معنای همکاری افراد جامعه در امور

اجتماعی، اقتصادی، دینی، سیاسی و مانند آن است. همچنین به معنای «انس

گرفتن با آداب و اخلاق شهریان» آمده است. (2)

در اصطلاح نیز تعاریف فراوان و متفاوتی برای تمدن بیان شده که از

رویکرد و نگاه ویژه افراد به این واژه سرچشمه گرفته است. (3) به طور کلی،

می توان گفت تمدن، مجموعه دست آوردها و اندوخته های مادی و معنوی

بشر است؛ یعنی انسان در آغاز حرکت به سوی رشد و تعالی، هم به نیازهای

زندگی مادی و جسمانی خویش و هم به نیازهای معنوی اش توجه داشته و تا

حد توان کوشیده است به طور جدی، پاسخ گوی هر دو نیاز باشد و آنها را

1- . فرهنگ لاروس، تألیف دکتر خلیل جُرّ، ترجمه سید حمید طبیبیان، تهران، امیرکبیر، چاپ دهم، 1379، ج 1، ص 653.
2- . محمد معین، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، 1375، چ10، ج 1، ص 1139.
3- . برای مطالعه بیشتر درباره تمدن و تعریف های آن، نک: رالنیتون، سیر تمدن، ترجمه: پرویز مرزبان، تهران، تابان، 1337، ص 3؛ ویل دورانت، تاریخ تمدن، ترجمه حمید عنایت و دیگران، تهران، انتشارات آموزشی انقلاب اسلامی، 1370، چ5، ج 1، ص 5؛ محمدتقی جعفری، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج 5، ص 161.