اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 107

منافع است، انسان را وادار می کند که منافع خودش را طلب بکند. قوه دیگر، غضبیه باشد [که] قوه دفع است، نیرویی است که به طور خودکار انسان را وادار می کند که چیزهایی را که برای خودش بد و مضر تشخیص می دهد، دفع بکند. آن قوه ای که کارش خوردن است، دیگر حسابی در دستش نیست، فقط احساس لذت می کند و می گوید فقط باید بخورم. قوه جنسی هم هیچ حسابی در آن نیست، جز آنکه بخواهد عمل جنسی انجام دهد، همچنین است قوه غضب. ولی اینها باید حسابی داشته باشند، باید انسان به این قوا یک نظمی بدهد.

عقل باید بر این بدن و بر این شخصیت حکومت کند و به هر کدام سهمی بدهد. این، معنای نظام دادن به غرایز است. در روایات ما هم وارد شده که چشم تو حق دارد، دست تو حق دارد، شکم تو حق دارد، تمام غرایز تو حق دارند. یکی از کارهای دین همین است، چون عقل به تنهایی قادر نیست که به حساب اینها برسد. دین با تکالیفی که دارد، سهم بندی های اینها را مشخص می کند. به این امر، ما اخلاق می گوییم». (1)

7. ساحت اخلاقی

یکی از عناصر فطری انسان، اخلاق است؛ یعنی انسان فطرت اخلاقی دارد. بنابراین، ساحت اخلاقی در کنار دیگر گستره های وجودی انسان، ساحتی مستقل است که گاهی از آن به استعداد اخلاقی و زمانی به وجدان اخلاقی تعبیر می شود. «انسان به بسیاری از امور گرایش دارد به حکم آنکه منفعت و سود است؛ یعنی وسیله ای است که می تواند حوائج مادی او را رفع کند. گرایش انسان به منفعت، همان خودمحوری است؛ یعنی انسان به چیزی