اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 123

محکوم، یکی پندده و دیگری پندپذیر باشد، چیزی که هست، همان طوری که رسول اکرم(ص) می فرماید: خداوند این موجود عجیب را که نامش انسان است، ترکیبی قرار داده از غرایز و تمایلات مختلف و به این مناسبت در وی حالاتی شبیه دوگانگی پیدا می شود». (1)

و اما در پاسخ به پرسش دوم که درباره امکان استقلال تربیت به معنای خودسازی، از تربیت به معنای دیگرسازی است، عرض می کنیم بله، این امر امکان دارد. انسان در بسیاری از مواقع می تواند خود اقدام به تربیت خودش کند، بدون اینکه نیازمند عامل خارجی باشد. هرچند در تربیت الهی و دینی نیازمند پیامبران است و در بسیاری از موقعیت های تربیتی می تواند با توجه به آموزه های آنها اقدام به خودسازی کند. در این موقعیت ها، تربیت نه میان مربی و متربی، بلکه در وجود خود فرد جریان دارد. عوامل و روش های تربیتی به شیوه خودسازی، از تحقق و استقلال این شیوه حکایت دارد. (2)

2. مراحل تربیت

مراحل تربیت، از دو جنبه اهمیت دارد؛ یکی از جنبه موضوع تربیت که انسان است؛ یعنی انسان در جریان تربیت چه مراحلی را باید بگذراند و مربی از کدام مرحله، بهتر می تواند برای تربیت اثرگذار بهره گیرد. دیگر اینکه در میان انواع برنامه های تربیتی، کدام برنامه جلوتر و کدام یک عقب تر است، در واقع مرحله بندی در برنامه های تربیتی چگونه است؟ در آثار شهید مطهری به این بحث به طور مفصل پرداخته نشده، ولی