اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 130

قرار گرفته ایم که هدف اولیه در آن موقعیت ها برآورده ساختن نیازهای دیگر زندگی روزانه است، نه تربیت. البته با توجه به زندگی مدار بودن تربیت، تمام موقعیت های زندگی، جنبه تربیتی هم دارند، ولی برخی به صورت مستقیم و برخی به صورت غیرمستقیم. در آن دسته از موقعیت های زندگی که به طورمستقیم برای تربیت در نظر گرفته شده اند، از عناصری معیّن؛ یعنی همان روش های تربیتی استفاده می شود، ولی در آن دسته از موقعیت های زندگی که به طور غیر مستقیم کارکرد تربیتی دارند، از عناصری استفاده می شود که برای منظوری دیگر در نظر گرفته شده اند، با وجود این، دارای کارکرد تربیتی نیز هستند. ازاین رو، آن عنصر را نمی توان یک روش تربیتی قلمداد کرد؛ چرا که فقط دارای کارکرد تربیتی نیست، بلکه نخستین کارکرد آن، برآوردن دیگر نیازهای انسان در جریان زندگی است. برای مثال، ازدواج یا کار، به نیازهای حیاتی و ضروری انسان در زمینه ای جز تربیت پاسخ می دهند، ولی از سوی دیگر هر دو، کارکرد تربیتی هم دارند. این دسته از عناصر که دارای کارکرد غیرمستقیم تربیتی هستند، چون روش تربیت قلمداد نمی شوند، در عنوان عامل تربیت می گنجند. ازاین رو، برخی از عناصر اثرگذار در رسیدن به هدف های تربیتی، حالت روش و برخی حالت عامل دارند و از آنجا که مفهوم عامل از روش عام تر است، می توان با این مفهوم، هم عوامل تربیتی روشی و هم عوامل تربیتی غیر روشی را عرضه کرد.

نکته دیگر این است که روش ها و عوامل تربیت، در تربیت به طور اجتناب ناپذیر به معنای دیگرسازی به کار نمی رود، بلکه با توجه به اینکه حوزه تربیت، هم تربیت غیر (دیگرسازی) و هم تربیت خود (خودسازی)