اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 131

را در بردارد، عوامل تربیتِ هر دو حوزه را نیز در بر می گیرد. این عوامل عبارتند از:

الف) آموزش و فراگیری

یکی از عوامل و روش های تربیت، گسترش حوزه آگاهی ها و ژرفا بخشیدن به آن است. فراگیری معارف و گسترش حوزه بینش، تأثیر بسزایی در نوع خواسته ها و گرایش های انسانی دارد. به دیگر سخن، میان علم و ایمان رابطه ای برقرار است. از سوی دیگر چه بسیار دانشمندانی که با وجود دانش اندوزی، نتوانستند به آن عمل کنند و راه هدایت را بیابند. بنابراین، باید به بحث علم و دانش به عنوان عاملی در مسیر هدایت انسان، از این نظر توجه شود که اساساً دانش آموزی چگونه سبب تربیت آدمی می شود؟

در پاسخ به این پرسش باید گفت گرچه دانش به تنهایی سودهایی در پی دارد، در صورتی که از راه عقل وارد نشود و ظرفیت عقلانی بشر را تقویت نکند، نه تنها عامل اصلاح و تربیت نیست، بلکه چه بسا عامل تباهی و تخریب نیز باشد.

«آگاهی جز اطلاع، چیز دیگری نیست. آگاهی؛ یعنی آگاهی. آیا آگاهی و اطلاع می تواند انسان را بسازد؟ سنایی بهترین حرف را زده است که: «چو دزدی با چراغ آید، گزیده تر برد کالا.» آگاهی جز اینکه فضا را برای انسان روشن کند، کار دیگری نمی کند. آگاهی به انسان هدف نمی دهد، همان طور که علم برای انسان هدف خلق نمی کند. علم، انسان را در رسیدن به هدف هایش کمک می کند، ولی به انسان هدف نمی دهد. بنابراین، از آگاهی به تنهایی کاری ساخته نیست. قرآن می گوید آگاه ترین