اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 148

زمانی است». (1)

«عمده این است که اسلام در عبادات، تنها به روح آنها که تذکر است و خاصیت مهم آن، قناعت نکرده است، بلکه از نظر تربیتی به عبادات شکل داده است. در عبادات، نیت، طهارت و نظافت، احترام به حقوق، وقت شناسی، جهت شناسی، تصورات عالی، ضبط نفس در مقابل احساسات و غرایز، اعلام صلح و سلام با صالحان و پاکان، همکاری و هم دلی و استعانت و عبادت دسته جمعی، اجتماع عملی در جماعات [را] در حج و غیره قرار داده است». (2)

ه_) تقوا و تزکیه

«همان طور که تفکر و تعقل جهت روشن شدن فکر برای قوه عاقله و عبادت برای تقویت عشق و علاقه معنوی و ایجاد حرارت ایمانی در انسان است، تقوا و تزکیه نفس نیز برای تقویت نیروی اراده در انسان است». (3)

«اراده یک نیروی درونی است. انسان با اراده، خودش را از تأثیر نیروهای بیرونی خارج و مستقل می کند. اراده هر مقدار که قوی تر باشد، بر اختیار انسان افزوده می شود و انسان بیشتر مالک خود و کار خود و سرنوشت خود می گردد. راجع به مسئله اراده و به تعبیر دیگر تسلط بر نفس و مالکیت نفس، آنچه در دستورهای اسلامی تحت عنوان تقوا و تزکیه مطرح شده است، آنقدر زیاد است که ضرورتی ندارد به عنوان یک شاهد دلیل بیاوریم. همین قدر برای اینکه نمونه ای به دست داده باشیم، جمله ای را از نهج البلاغه نقل می کنیم. امیرالمؤمنین(ع) تعبیری دارند، اول

1- . نک: مجموعه آثار، ج22، صص623 _ 642 و ج23، صص 521 _528.
2- . یادداشت های استاد مطهری، ج6، ص178.
3- . مجموعه آثار، ج22، ص635.