اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 151

در مکتب اسلام، کار یک وظیفه اجتماعی لازم و واجب است و انسان نباید فقط مصرف کننده محصول کار دیگران باشد، بلکه خود نیز باید سهمی در تولید داشته باشد، ولی بحث ما درباره نقش تربیتی کار است. کار حتی اگر به عنوان یک وظیفه اجتماعی هم مطرح نباشد، باز هم نقش تربیتی دارد و به دلیل جنبه سازندگی اش، امری لازم و ضروری است. برای روشن شدن جایگاه کار از نظر تربیتی و نقش آفرینی آن در سازندگی انسان، کارکردهای آن را بررسی می کنیم.

یک _ کارکردهای کار

اشاره

به طور کلی انسان موجودی چند کانونی است. جسم دارد، قوه خیال دارد، عقل دارد، دل دارد. ... کار برای جسم او ضروری است، برای خیالش، برای عقل و فکرش و برای قلب و احساس و دلش هم واجب است، اما لزوم کار برای جسم کمتر به توضیح نیاز دارد؛ زیرا یک امر محسوس است. جسم انسان با کار نکردن بیمار می شود؛ یعنی کار یکی از عوامل حفظ الصّحه است، اما موارد دیگر:

اول _ تمرکز قوه خیال

اگر انسان نیروی ذهنی و خیالی خود را درست و منطقی به کارگیرد، به تداعی، تولید و کشف قضایا می انجامد که این همان تفکر و تعقل است، ولی اگر ذهن و خیال خود را در اختیار خویش نگیرد و این قوه را آزاد بگذارد، سرآغاز بسیاری از تصمیم های غلط و انحراف های اخلاقی می شود. امیرمؤمنان علی(ع) فرمود: «اَلنَّفْسُ إِنْ لَمْ تَشْغَلْهُ شَغَلَکَ؛ اگر تو نفس را مشغول نکنی، او تو را به خودش مشغول می کند».

نفس انسان اگر مشغول نباشد، انسان را مشغول می کند و اگر صاحبش او را به کاری وادار نکند، او صاحب خود را به آنچه می خواهد،