اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 16

خروج از قلمرو تربیت تهدید می کند، تبدیل عادت های فعلی به عادت های انفعالی است. چگونه یک عادت فعلی به عادت انفعالی تبدیل می شود؟ هنگامی که انسان اسیر عادت شود. بنابراین، «باید انسان عقل و اراده _ و یا عقل و ایمان _ را آن چنان قوی نگه دارد که همان طور که اسیر طبیعت نیست، اسیر عادت هم نباشد. این طور نباشد که وقتی به آن خو و انس گرفت و آن را به طور خودکار و ماشین وار انجام داد، دیگر کاری به عقل و ایمان نداشته باشد و آن چنان اسیر عادت شود که حتی اگر عقل و ایمان بگوید برخلاف آن عمل کن، عمل نکند. خیلی از افراد دچار این حالتند. مثلاً بعضی می گویند اگر بمیرم روزه ام را نمی خورم؛ یعنی اگر خدا و پیغمبر هم بگویند، روزه اش را نمی خورد. این زمان، عادت های انفعالی است که سبب اسارت انسان شده است. ما نباید به چیزی عادت کنیم که از عقل و ایمان هم فرمان نبریم». (1)

تربیت و پرورش

از نظر شهید مطهری، تربیت دو بخش دارد: بخشی از آن جنبه پرورشی دارد و بخشی جنبه ساختنی. (2) تربیت به معنای پرورش، ناظر بر شکوفاسازی استعدادها و توان مندی هاست، مانند پرورش قوه اراده و عقل یا پرورش جسم و تربیت به معنای ساختن، ناظر بر شکل گیری نوعی ویژگی در انسان است. این نوع تربیت، عهده دار ایجاد آن ویژگی و تقویتش در وجود انسان و رفتار وی است، مانند ایجاد فضیلت های روحی و عادت دادن انسان به یک سری ویژگی های اخلاقی یا عادت دادن انسان به نوعی فن یا هنر. در تمام این موارد، تربیت در پی فعلیت بخشی به