اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 169

ک) دوستی و معاشرت

«یکی دیگر از عواملی که برای اصلاح و تربیت به آن توجه شده است، معاشرت با صالحان و نیکان است. ما در متون اسلامی بابی داریم تحت عنوان «مجالست و تأثیر مجالست»؛ هم در جهت مثبت و هم در جهت منفی که مجالست صالحان، آثار نیکِ فوق العاده دارد و مجالست بدان آثار سوء فوق العاده دارد و این یک امر اجتناب ناپذیر است؛ یعنی انسان هر چه بخواهد به اصطلاح درِ دل خودش را ببندد و وقتی که می خواهد با کسی معاشرت کند، خودش را آنچنان ضبط کند که از او اثری نگیرد، باز کم و بیش اثر می پذیرد. پیغمبر اکرم فرمود: «اَلْمَرْءُ علی دِینِ خَلیلهٍ؛ هر کسی به دین دوستش است.» (1) مقصود این است که شما اگر کسی را دوست و خلیل بگیرید، با کسی دوست بشوید، دین او را هم پذیرفته اید.

در نهج البلاغه تعبیری است به این صورت: «مُجالَسَهُ اَهْلِ الْهَوی مَنْسَأهً لِلْإِیْمَانِ؛ نشست و برخاست کردن با مردم هواپرست و غافل از خدا، فراموشی ایمان است». (2)

در یکی از آیات قرآن [نیز] می فرماید: «فَلاَ یَصُدَّنَّکَ عَنْهَا مَن لا یُؤْمِنُ بِهَا وَ اتَّبَعَ هَویهُ فَتَرْدَی.» (طه: 16) به موسی بعد از پیغمبری هشدار می دهد که: «مردم بی ایمان، مانع تو نشوند.» این مانعیت غیر از مانعیت زوری و جبری است که مثلاً فرعون به زور نگذارد تو کارت را بکنی؛ چون دنبالش دارد: ای موسی! بی ایمان ها تو را از راه به در نکنند که تو هم دنبال هوا بروی و هلاک بشوی. این معنایش این نیست که از آدم های بد کناره بگیر، بلکه توجه دادن به آثار بد، معاشرت با آدم های بد است.