اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 171

انسان کامل تلقی کند و بعد شیفته اخلاق و روحیات او بشود، فوق العاده تحت تأثیر او قرار می گیرد و فوق العاده عوض می شود». (1)

ل) هجرت

هجرت در تعابیر دینی مانند جهاد دارای دو صورت ظاهری و معنوی است که صورت معنوی به عنوان روح صورت ظاهری است. هجرت و جهاد؛ یعنی کندن از مکان و وابستگان و وابستگی ها و همچنین تسلیم نشدن در برابر نیروی دشمن که همان هجرت الی اللّه و جهاد فی سبیل اللّه است و جنبه معنوی ویژه ای دارد، ولی آنچه در اینجا به عنوان عامل تربیت مورد نظر است، انجام عمل هجرت، چون انجام عمل جهاد است که این دو، بار تربیتی دارند.

«هجرت؛ یعنی جدا شدن و بریدن از آنچه به انسان چسبیده و یا خود را به آنها چسبانده است، از قبیل خانه و لانه و زن و فرزند و پدر و مادر و برادر و خواهر و خویشان و دوستان.» (2) البته معنای رسمی هجرت در اسلام، بیشتر ناظر به حفظ ایمان در صورت ترک مکان زندگی است؛ «یعنی برای نجات ایمان، از خانمان و زندگی دست شستن و کنار رفتن و دورشدن و کوچ کردن و به سرزمین ایمان رفتن. هجرت نیز مانند جهاد، در اسلام یک حکم نسخ نشدنی و رکنی از ارکان اسلام و حکمی همیشه زنده است؛ یعنی همیشه ممکن است شرایطی پیش بیاید که وظیفه یک مسلمان هجرت باشد». (3)

«هجرت و جهاد دو چیزی هستند که اگر نباشند، برای انسان جز

1- . مجموعه آثار، ج22، صص769 _ 772.
2- . یادداشت های استاد مطهری، ج7، ص461.
3- . مجموعه آثار، ج23، ص 589.