اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 173

نادیده ها را ببیند و برگردد، بسیار مؤثر خواهد بود. آن اثری که سفر روی روح انسان می گذارد، آن پختگی که مسافرت و هجرت از وطن در روح انسان ایجاد می کند، هیچ عامل دیگری ایجاد نمی کند، حتی کتاب خواندن. در قرآن آیاتی داریم که امر به سیر در ارض کرده است: «قُلْ سِیرُواْ فِی الْأَرْضِ» (نمل: 69)؛ «أَوَ لَمْ یَسِیرُواْ فِی الْأَرْضِ» (روم: 9). مفسرین تقریباً اتفاق نظر دارند که مقصود، مطالعه تاریخ است، ولی قرآن برای مطالعه تاریخ به خواندن کتاب های تاریخی توصیه نمی کند، بلکه دعوت به مطالعه آثار تاریخی می کند». (1)

از آثار تربیتی سفر، افزون بر به دست آوردن آگاهی و گسترش حوزه بینش، بهره بردن از آداب و عادت های نیک دیگران و آموختن اخلاق بهتر است. استفاده از تجربه های دیگران و آشنایی با دنیای جدید، امکان پیشرفت انسان را با کمترین شکست افزایش می دهد. آثار تربیتی هجرت در هر دو مفهوم آن؛ یعنی هجرت ایمانی و هجرت سفری، بر هیچ خردمندی پوشیده نیست.

در هر صورت، از نظر اسلام هجرت در هر دو مورد لازم و ضروری است؛ چرا که هجرت، نقطه مقابل باقی ماندن بر نادانی است و برای خروج از نادانی باید هجرت کرد. «هجرت در مقابل تعرّب استعمال می شود و تعرّب؛ یعنی بادیه نشینی. علیهذا هجرت برای این است که انسان در جهالت و بی خبری دفن نشود و محیط، او را در بی خبری مدفون نسازد». (2)