اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 210

قطعی و مسلّم انگارد و روی آن پافشاری کند». (1)

دو _ هوای نفس

«انسان اگر بخواهد صحیح قضاوت کند، باید در مورد مطلبی که می اندیشد، کاملاً بی طرفی خود را حفظ کند؛ یعنی کوشش کند که حقیقت خواه باشد و خویشتن را تسلیم دلیل ها و مدارک نماید. درست مانند یک قاضی که روی پرونده ای مطالعه می کند، باید نسبت به طرفین دعوا بی طرف باشد. قاضی اگر تمایل شخصی به یک طرف داشته باشد، به طور ناخودآگاه دلایلی که برای آن طرف است، نظرش را بیشتر جلب می کند و دلایلی که لَهِ طرف دیگر و علیه این طرف است، خود به خود از نظرش کنار می رود و همین موجب اشتباه قاضی می گردد». (2)

بنابراین، چنانچه انسان در اندیشه های خود بی طرفی اش را نسبت به نفی یا اثبات مطلبی حفظ نکند و میل نفسانی اش به یک سوی خاص گرایش داشته باشد، خواه ناخواه و بدون آنکه خودش متوجه شود، عقربه فکرش به جانب میل و خواهش نفسانی اش متمایل می شود. این است که قرآن هوای نفس را نیز مانند تکیه بر ظنّ و گمان، یکی از عوامل لغزش می شمارد و خداوند در سوره نجم می فرماید: «إِن یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ مَا تَهْوَی الْأَنفُسُ؛ پیروی نمی کنند مگر از گمان و از آنچه نفس ها خواهش می کنند». (نجم: 23)»

سه _ شتاب زدگی

«هر قضاوت و اظهار نظری مقداری معیّن مدارک لازم دارد و تا مدارک به قدر کافی در یک مسئله جمع نشود، هرگونه اظهار نظر، شتاب زدگی و موجب لغزش اندیشه است.» قرآن کریم پیوسته به اندک بودن سرمایه