- دیباچه 1
- پیش گفتار 4
- تربیت و اخلاق 6
- چیستی تربیت 6
- فصل اول: کلیات 6
- تربیت و ادب 8
- تربیت و عادت 10
- تربیت و صنعت 10
- تربیت و پرورش 16
- ضرورت تربیت 18
- اشاره 18
- اشاره 21
- 1. جسم 21
- موضوع تربیت 21
- 2. روح 25
- فصل دوم: مبانی تربیت 31
- 1. قابلیت تغییر انسان 31
- اشاره 31
- 2. مرکب بودن انسان 34
- 2. استعدادهای فطری 37
- اشاره 37
- 1. استعداد جسمانی 37
- اشاره 37
- مبانی خاص 37
- الف) استعداد عقلانی 39
- ب) استعداد اخلاقی 40
- د) بعد خلاقیت (آفرینندگی و ابتکار) 42
- ج) استعداد هنری و ذوقی 42
- ه_) بعد دینی (حس تقدیس و پرستش) 43
- و) بعد اراده 44
- 1. خدامحوری 46
- اشاره 46
- فصل سوم: ویژگی های تربیت 46
- 2. جامعیت 53
- اشاره 53
- الف) جنبه های فردی و اجتماعی 53
- ب) همگانی بودن 55
- ج) جنبه های متفاوت وجودی انسان 56
- 3. اعتدال و هماهنگی 58
- 4. نسبی یا مطلق بودن تربیت 62
- اشاره 62
- الف) جنسیت و نسبیت 66
- ب) زمان و نسبیت 70
- الف) تربیت در خدمت انسان 73
- اشاره 73
- 5. انسان مدار 73
- ب) کرامت انسان 74
- ج) آزادی 78
- 6. زندگی مدار 82
- اشاره 84
- 1. پرورش جسم 84
- فصل چهارم: اهداف تربیت 84
- 2. پرورش عقل 85
- الف) تفکر به عنوان عبادت 85
- اشاره 85
- ب) ارزش (سندیت رجحیت) عقل 86
- ج) بیدار کردن عقل 89
- 3. پرورش اراده 91
- 4. پرورش ایمان 93
- اشاره 96
- فصل پنجم: ساحت های تربیت 96
- 3. ساحت اراده 98
- 2. ساحت عقلانی 98
- 4. ساحت قلب 98
- 1. ساحت جسمانی 98
- 5. ساحت علمی 99
- 6. ساحت غریزی 105
- 7. ساحت اخلاقی 107
- 8 . ساحت ذوقی و هنری 111
- 9. ساحت اجتماعی 113
- 10. ساحت فنی و صنعتی 119
- 1. انواع تربیت 121
- فصل ششم: راهکارهای اعمال تربیت 121
- 2. مراحل تربیت 123
- 3. اهمیت تربیت دوران کودکی 125
- 5. عوامل و کارکردهای تربیت 128
- اشاره 128
- 4. مراحل برنامه تربیتی 128
- الف) آموزش و فراگیری 131
- اول _ تفکر در عالم خلقت 135
- ب) تفکر 135
- اشاره 135
- اشاره 135
- یک _ راهکارهای تربیتی تفکر 135
- سوم _ تفکر انسان درباره خود 136
- دوم _ تفکر در تاریخ 136
- اول _ نقادی 137
- دو _ کارکردهای تفکر 137
- ج) تسلط بر خود 139
- دوم _ آخربینی 139
- اشاره 140
- د) عبادت 140
- مرحله اول: چیرگی بر خود 143
- اشاره 143
- یک _ کارکرد جوهره عبادت 143
- مرحله دوم: چیرگی بر قوه خیال 144
- مرحله سوم: بی نیاز شدن روح از بدن 144
- مرحله چهارم: قدرت تصرف در بدن 145
- مرحله پنجم: قدرت تصرف در دنیای بیرون 145
- اشاره 145
- دو _ کارکرد شکلی عبادت 145
- دوم _ نماز و رو به قبله ایستادن 146
- اول _ عبادت و حقوق اجتماعی 146
- چهارم _ تمرین وقت شناسی 147
- سوم _ تمرین ضبط نفس 147
- ه_) تقوا و تزکیه 148
- اشاره 150
- و) کار (اشتغال عمل) 150
- اول _ تمرکز قوه خیال 151
- یک _ کارکردهای کار 151
- اشاره 151
- چهارم _ فکر منطقی 152
- دوم _ جلوگیری از گناه 152
- سوم _ خودآزمایی 152
- پنجم _ تأثیر کار بر احساس انسان 153
- ششم _ کار و احساس شخصیت 153
- ز) ازدواج 154
- ح) جهاد 154
- اشاره 155
- ط) محبت (احسان) 155
- اشاره 157
- یک _ کارکرد محبت 157
- اول _ آثار فردی محبت (عشق) 157
- دوم _ آثار اجتماعی محبت 160
- ی) سختی ها و مصیبت ها 162
- یک _ مصیبت های ما در خوش بختی ها 162
- اشاره 162
- دو _ اثر تربیتی بلایا 163
- سه _ سازندگی شداید 165
- چهار _ نازپروردگی 167
- ک) دوستی و معاشرت 169
- ل) هجرت 171
- یک _ موعظه و حکمت 174
- م) موعظه 174
- اشاره 174
- دو _ موعظه و خطابه 175
- ن) تشویق و تهدید 175
- اشاره 175
- یک _ جایگاه تشویق در تربیت 176
- دو _ جایگاه تهدید در تربیت 177
- سه _ لزوم آگاهی از علت تشویق و تهدید 178
- چهار _ تبشیر و انذار 179
- س) الگو 180
- 2. مربی 183
- الف) ضرورت مربی 183
- فصل هفتم: ارکان تربیت 183
- 1. برنامه تربیت 183
- ب) ویژگی های مربی 186
- اشاره 186
- یک _ خودساختگی 187
- دو _ ترس از پروردگار 188
- یک _ آگاهی از راه ها و ابزار تربیت 189
- ج) وظایف مربی 189
- اشاره 189
- دو _ شناخت جوان (روحیات و چالش ها) 191
- سه _ توجه به رشد شخصیت متربی 193
- چهار _ آسان گیری و نرمش در تربیت 194
- پنج _ سعه صدر و توجه به روحیات خاص هر متربی 196
- 3. متربی 197
- اشاره 197
- الف) شناخت معلومات درست و پیروی از آنها 198
- اشاره 200
- ب) شناخت درست مربی 200
- پرهیز از زیاده روی در سرسپردگی به مربی 201
- اشاره 204
- فصل هشتم: آسیب شناسی تربیت 204
- الف) تن پروری 204
- 1. موانع پرورش جسم 204
- 2. موانع پرورش عقل 206
- الف) موانع درونی 206
- یک _ موانع منطقی 206
- اشاره 206
- ب) تضعیف جسم 206
- دو _ بمباران اطلاعاتی 207
- ب) موانع بیرونی 208
- اشاره 208
- یک _ تکیه بر ظنّ و گمان 209
- سه _ شتاب زدگی 210
- دو _ هوای نفس 210
- چهار _ سنّت گرایی 211
- شش _ اکثریت گرایی 212
- پنج _ شخصیت گرایی 212
- هفت _ تلقین پذیری 213
- هشت _ تعصب ورزی 213
- 4. تربیت ویژه 214
- اشاره 214
- 3. عادت 214
- الف) آسیب شناسی اخلاق فیلسوفانه 215
- ب) آسیب شناسی اخلاق عارفانه 217
- کتاب نامه 219
چیزی را فهم نمی کرده اند و راهی را نمی یافته اند، باز هم از آنها پیروی می کنند؟» (1)
پنج _ شخصیت گرایی
«یکی دیگر از موجبات لغزش اندیشه، گرایش به شخصیت هاست. شخصیت های بزرگ تاریخی یا معاصر از نظر عظمتی که در نفوس دارند، برروی فکر و اندیشه و تصمیم و اراده دیگران اثر می گذارند و در حقیقت، هم فکر و هم اراده دیگران را تسخیر می کنند. دیگران چنان می اندیشند و آنچنان تصمیم می گیرند که آنها می گیرند؛ دیگران در مقابل آنها استقلال فکر و اراده خود را از دست می دهند. قرآن کریم ما را دعوت به استقلال فکری می کند و پیروی های کورکورانه از اکابر و شخصیت ها را موجب شقاوت ابدی می داند. لهذا از زبان مردمی که از این راه گمراه می شوند، نقل می کند که در قیامت می گویند: «رَبَّنَآ إِنَآ أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَ کُبَرَآءَنَا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلاَ؛ پروردگارا! ما بزرگان و اکابر خویش را پیروی و اطاعت کردیم و در نتیجه ما را گمراه ساختند». (احزاب: 67) (2)
شش _ اکثریت گرایی
آزادی از حکومت عدد و اینکه اکثر و اکثریت نباید ملاک باشد و نباید انسان این جور باشد که ببیند اکثر مردم کدام راه را می روند، همان راه را برود و بگوید آن راهی که اکثر مردم می روند همان درست است. این مثال همان تقلید است. همان طور که انسان طبعاً به سوی تقلید از دیگران کشیده می شود، طبعاً به سوی اکثریت نیز کشیده می شود و قرآن مخصوصاً همان چیزی را که انسان طبعاً به سوی آن کشیده می شود، انتقاد می کند، می فرماید: «اگر اکثر مردم زمین را پیروی کنی، تو را از راه حق منحرف می کنند. دلیلش
1- . مجموعه آثار، ج2، ص66؛ نک: یادداشت های استاد مطهری، ج 8، ص422.
2- . مجموعه آثار، ج2، صص67 و 68؛ یادداشت های استاد مطهری، ج 8، ص422.