اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 215

چنان که در بخش ویژگی های تربیت مطرح شد، یکی از ویژگی های تربیت در اسلام جامعیت آن است؛ به این معنا که تربیت باید همه جنبه های فردی و اجتماعی انسان را دربرگیرد. توجه به بخشی از استعدادهای وی و غفلت از دیگر بخش ها، آسیب هایی در مسیر رشد و تعالی انسان به بار می آورد. برخی مکتب ها جانب جسم را گرفته و از استعدادهای عقلانی و معنوی غافل مانده اند و برخی با تأکید بر استعدادهای معنوی و عرفانی، از توجه به عقل و دیگر قوای انسان بازمانده اند. در نتیجه هر یک به گونه ای با پیشرفت در یک جنبه، فرصت و امکان پیشرفت در دیگر جنبه ها را از دست داده و از این نظر دچار رکود و کاستی شده اند. برخی از این آسیب ها عبارتند از:

الف) آسیب شناسی اخلاق فیلسوفانه

در تربیت فیلسوفانه، عقل و قوای ادراکی انسان، محور است و تمام تربیت، متوجه پرورش استعداد عقلانی می شود. از نظر فیلسوفان، جوهر انسان همان عقل اوست و دیگر قوا و غریزه ها و احساسات به منزله وسایل و ابزارها هستند. از این نظر، سعادت واقعی انسان، کمال عقلانی و بالاترین لذت های او همان لذت های عقلی است. از نظر حکیمان اسلامی مانند ملاصدرا، ایمان در اسلام، ایمان به ذات حق، فرشتگان، کتاب های آسمانی و پیامبران و یوم الاخر، از مقوله علم است و همان حکمت نظری و شناخت کلی عالم وجود است. پیامبران آمده اند تا عموم مردم را که نمی توانند با عقل و استدلال به سعادت عقلانی و درک نظام وجود علّی ما هو علیه برسند، کمک دهند و از راه خاص، آنها را مؤمن؛ یعنی حکیم سازند (مؤمن = حکیم).