اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 216

در اسلام به کمال عقل توجه شده و حتی جزئی از نبوت معرفی شده است، چنان که هیچ پیامبری مبعوث نشد، مگر آنکه ابتدا عقل او به کمال رسید و از میان پیامبران، پیغمبر اکرم(ص) «عقل کل» خوانده می شود. بنابراین، حجیت عقل نیز به رسمیت شناخته شده است.

ولی تفاوت نظر اسلام با نظر فیلسوفان در این است که فیلسوفان فقط عقل را گوهر انسان دانسته اند و چیزهای دیگر را در انسان به منزله وسیله و ابزار و جامه و مرکب تلقی کرده اند. آنها معتقدند پس از مرگ، فقط عقل است که قائم بالذّات باقی می ماند و انسان نه تنها بدن، بلکه تمام خصلت ها و قوای روحی را رها می کند و می رود (البته حکمای اسلامی متأخّر این نظر را رد کرده اند).

بنابراین، انسان کامل در مکتب عقلیون، بسیار خشک و سرد است. در او نه حرارت و حرکت وجود دارد و نه جمال و زیبایی و نه قدرت و قوّت. این انسان کامل که خوب می داند و بسیار مؤدب و مسلط بر خود و حسابگر است، به یک ماشین کامپیوتر شبیه تر است تا به یک انسان کامل. در این انسان کامل، جذبه، حرارت، حرکت، خروش، محبت، فیّاضیّت، نوآوری و نیرومندی دیده نمی شود. یک کمال بیشتر ندارد و آن علم است و حکمت. علم به طور کلی روشنایی است، نور است. اسلام، جوهر انسان را عقل به معنای فکر کردن و اندیشه نمی داند. فکر و اندیشه و تصورات و تصدیقات راستین، شاخه ای از وجود انسان است، نه تمام وجود او. از سوی دیگر در ایمان اسلامی، عنصر معرفت و شناخت هست (برخلاف ایمان مسیحیت)، ولی ایمان، شناخت مهن نیست. ایمان، گرایش و تسلیم و محبت و علاقه است. ازاین رو، شیطان با آنکه از نظر شناخت کاستی