اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 34

که آنها را می سازد و ثانیاً تغییرپذیری آنها نسبت به انسان بسیار اندک است. انسان در ناحیه خصلت ها و خوها یک موجود بالقوه است؛ یعنی در آغاز تولد فاقد خوی و خصلت است، برخلاف حیوانات که هر کدام با یک سلسله خصلت های ویژه متولد می شوند. انسان چون فاقد هرگونه خوی و خصلتی است و از طرفی خوپذیر و خصلت پذیر است، به وسیله خصلت ها و خوهایی که تدریجاً پیدا می کند، یک سلسله ابعاد ثانوی علاوه بر ابعاد فطری برای خویش می سازد. انسان، یگانه موجودی است که قانون خلقت، قلم ترسیم چهره او را به دست خودش داده است که هر طور می خواهد، ترسیم کند؛ یعنی برخلاف اندام های جسمانی اش که کارش در مرحله رحم به پایان رسیده است و برخلاف خصلت های روحی و اندام های روانی حیوانات که آنها نیز در مرحله قبل از تولد پایان گرفته است، اندام های روانی انسان _ که از آنها به خصلت ها و خوها و ملکات اخلاقی تعبیر می شود _ به مقیاس بسیار وسیعی، پس از تولد ساخته می شود. از همین رو، هر موجودی حتی حیوان، آن چیزی است که او را ساخته اند، ولی انسان آن چیزی است که بخواهد باشد. به همین جهت است که هر نوع از انواع حیوانات همان طور که اندام جسمانی همه افرادش شبیه یکدیگر است، اندام های روانی و خصلت های روانی افرادش نیز شبیه یکدیگر است. تمام افراد گربه، یک خصلت دارند و تمام افراد سگ یک نوع دیگر و تمام افراد مورچه یک نوع دیگر، اگر تفاوتی باشد بسیار اندک است، ولی تفاوت خصلتی و اخلاقی افراد انسان بی نهایت است». (1)

2. مرکب بودن انسان