اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 59

برکنارند. تربیت قرآن همیشه اعتدال و میانه روی را ایجاب می کند.» (1) بنابراین، باید از دو امر پرهیز کرد: یکی تندروی ها که سرچشمه آن جهالت است و دیگر کندروی ها که سرچشمه آن جمود است. (2)

تربیت در نهایت، به پرورش و ساخت انسان کامل خواهد انجامید. کمال انسان با کمال دیگر موجودات تفاوت دارد. راز این تفاوت در نوع تربیت انسان است که باید تمام استعدادها و جنبه های وجودی انسان را در برگیرد و از افراط و تفریط به دور باشد. توضیح مطلب این است که «فرشتگان از عقل محض آفریده شده اند [و] در آنها هیچ جنبه خاکی، مادی و شهوانی، غضبی و مانند اینها وجود ندارد، همچنان که حیوانات صرفاً خاکی هستند و از آنچه قرآن آن را روح خدایی معرفی می کند، بی بهره اند.» (3) بدیهی است کمال هریک از این دو موجود، متناسب با وضعیت آنها در نظر گرفته می شود. فرشتگان در صورتی کامل هستند که از عقل محض پیروی کنند و هیچ جنبه غیر عقلانی مانند شهوت و غضب در وجودشان نباشد. حیوانات نیز در صورتی کامل هستند که متناسب با طبیعت و شرایط وجودی خویش که همان جنبه مادی و خاکی و دوری از حیات عقلانی است، رفتار کنند، اما «خدا انسان را مرکب آفرید؛ مرکب از آنچه در فرشتگان وجود دارد و آنچه در خاکیان موجود است؛ هم ملکوتی است و هم مُلکی؛ هم علوی است و هم سِفلی. پس انسان کامل همچنان که با یک حیوان کامل _ مثلاً با یک اسب در حد اعلی و ایدئال و به حد

1- . مجموعه آثار، ج2، ص61.
2- . نک: مجموعه آثار، ج2، ص75.
3- . مجموعه آثار، ج23، ص110.