اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 66

چگونه عوامل مختلف سبب دگرگونی تربیت می شوند و چگونه می توان در پرتو جلوه های ثابت و مطلق تربیت و اخلاق، رفتارهای متغیر را توجیه کرد؟ برای پاسخ به این پرسش، درباره دو عامل تغییر؛ یعنی جنسیت و زمان، در زمینه تربیت و روشن ساختن جایگاه ثبات و تغییر یا اخلاق و نسبیت در آن بحث می کنیم.

الف) جنسیت و نسبیت

آیا زن و مرد که به اصطلاح دو جنس از نوع انسانند، از لحاظ حقوق و تکالیف، اخلاق و تربیت و مجازات باید یک جنسی و متشابه باشند یا دوجنسی و نامتشابه؛ یعنی مسئله جنبه کیفی دارد یا جنبه کمّی؟ بدون شک، زن و مرد دو شاخه از نوع انسانند. در آنچه ملاک انسانیت است و شرف های انسانی به آن وابسته است، باهم مشترکند. در حقیقت، در کمالاتی که انسان را از حیوان جدا می کند، مانند استعداد عقلی و علمی، دینی و عبادی، اخلاقی و عاطفی مانند یکدیگرند. حقوق و تکالیف و مجازات ها و اخلاق و تربیت آنها نیز تا اندازه ای که به جنبه های مشترک انسانی آنها مربوط است، باید متشابه و همانند باشد. همان گونه که درختی که دارای دو شاخه بزرگ است، از نظر تنه یکی است و سپس به دو شاخه تقسیم می شود، زن و مرد دو شاخه از درخت انسانند و حقوق و تکالیف و مجازات ها و اخلاق و تربیت آنها بی شک، از نظر تنه یکی است. به نظر ما اخلاق، یک جنسی است و تربیت، دوجنسی. به بیان دیگر، تربیت اخلاقی یک جنسی است و تربیت اجتماعی دوجنسی یا می توان گفت خُلق، مطلق است و یک جنسی، ولی مهارت، نسبی است و دو جنسی. اخلاق از ملکه های اکتسابی روحی است که بر پایه حاکم ساختن اراده