اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 86

مانند نماز، روزه، جهاد، خدمت به خلق، کار و کسب برای خود و عائله به منظور استغنا از تکّفف (بعضی عبادات از جنبه مالی و بدنی مشترک است مانند حج و قسم سوم، عبادت فکری است. تفکر از نظر اسلام از عبادات است؛ «لا عِبادَهَ کَالْتَّفَکُّرِ، کانَ اَکْثَرَ عِبادَهَ اَبی ذَر اَلتَّفَکَّرُ؛ تَفَکُرّ ساعَهً خَیْرٌ مِنْ عِبادَهِ سَنَهٍ... مِنْ عِبادَهِ سِتّیِنَ سَنَهٍ... مِنْ عِبادَهِ سَبْعینَ سَنَهٍ... مِنْ عِبادَهِ مِأَهِ سَنَهِ».

عبادات مالی و بدنی با اختلاف مختصر در کیفیت، در ادیان و شرایع سابق نیز بوده است: «وَ اَوْصانِی بِالصلَّوه وَ الزَّکاهِ... کُتِبَ عَلَیْکُم الصّیامُ کَما کُتِبَ عَلی الّذینَ مِن قَبْلِکُم. وَ ما کان صَلاتُهم عِندَ الْبَیْتِ اِلاّ مَکاءً وَ تَصْدِیهً»، اما عبادت فکری از مختصات اسلام است». (1)

ب) ارزش (سندیت رجحیت) عقل

«قرآن کریم برای دریافت های عقلی ارزش قائل است و نه تنها به عقل حق می دهد که در حوزه مسائل دینی مداخله کند، بلکه اصول دین و مخصوصاً اصل الاصول دین؛ یعنی توحید را حوزه منحصر عقل و خرد می شناسد؛ یعنی هیچ گونه تعبد و تقلید و تسلیم و ایمان غیر متکی به منطق را در اصول دین جایز نمی شمارد و هر مکلّفی را ملزم به تحقیق در این مسائل می کند. اگر فی المثل از نظر مسیحیت، اصول دین و بالاخص اصل اول دین مسیحی؛ یعنی تثلیث، منطقه ممنوعه برای عقل اعلام شده است، در اسلام، اصول دین و بالاخص اصل اصول دین یعنی توحید، منطقه انحصاری عقل اعلام شده است». (2)