اندیشه های تربیتی استاد مرتضی مطهری (ره) صفحه 91

کند که به متعلم و متربی، رشد فکری؛ یعنی قوه تجزیه و تحلیل بدهد، نه اینکه تمام همتش این باشد که دائم بیاموزید، فراگیرید و حفظ کنید. تعقل همان فکر کردن است؛ نیروی فکر کردن خودِ شخص است که استنباط بکند، اجتهاد کند، رد فرع به اصل کند». (1)

آثار و کارکردهای نظام تعلیم و تربیتی که بر اساس پرورش شخصیت فکری و عقلانی انسان استوار است، به شکوفایی عقل و در امان ماندن از آسیب هایی می انجامد که همواره نظام های غیرعقلانی را تهدید می کند. (2)

3. پرورش اراده

چنان که در بحث موضوع تربیت اشاره شد، یکی از جنبه های وجودی انسان و استعدادها و ظرفیت های نهفته در وی، اراده اوست. ازاین رو، پرورش اراده از جمله هدف های پرورشی و تربیتی است، به گونه ای که اساس اخلاق، بر زیبایی و زشتی صفات پایه ریزی نشده است، بلکه بر پایه عقل و اراده استوار است. «پایه اخلاق این است که اراده انسان قوی و نیرومند باشد؛ یعنی اراده انسان بر شهوتش حکومت بکند، بر عاداتش حکومت بکند، بر طبیعتش غالب باشد، چطور؟ یعنی شخص آن چنان بااراده باشد که اگر تشخیص داد که باید این کار را کرد، تصمیم بگیرد و هیچ طبیعتی نتواند جلوی او را بگیرد. اخلاق، معنایش این است که انسان اراده خودش را بر عادات، بر طبایع غلبه بدهد. یعنی اراده را تقویت بکند، به طوری که اراده بر آنها حاکم باشد؛ حتی اراده باید بر عادت خوب هم غالب باشد، چون کار خوب، اگر کسی به آن عادت پیدا کرد، خوب