اهداف و چشم اندازهای جهاد اقتصادی صفحه 100

مالیات های اولی، آنهایی است که نسبت یا مقدار یا مورد وضع آن و یا مجموع آنها را شارع به طور مستقیم، مشخص کرده است؛ مانند خمس و زکات که مقدار، نسبت و موارد آن مشخص شده و خرج و جزیه که تنها موارد آنها شارع تعیین کرده است.

مالیات های حکومتی، مالیات هایی هستند که حاکم اسلامی، در شرایط خاص می تواند وضع کند و موارد، مقدار و نسبت مشخصی برای آنها در شرع مقدس در نظر گرفته نشده است؛ بلکه تابع هزینه های ضروری یا مطابق مصلحتی است که حاکم اسلام در نظر دارد.(1)

در اسلام همه درآمدهای مالیاتی در اختیار حکومت اسلامی و ولی امر مسلمانان قرار می گیرد تا در هر موردی که مصلحت بداند مصرف کند؛ البته برای هر منبع درآمدی، معمولاً موارد مشخصی در آیات و روایات تعیین شده است؛ مثلاً در قرآن، برای زکات، هشت مورد مصرف، و برای خمس، اعطا به یتیمان، مسکینان و در راه ماندگان به عنوان موارد مصرف خمس مشخص گردیده که حاکم اسلامی باید این موارد را در نظر داشته باشد و از منبع خاص آنها را تأمین کند؛ ولی این، هرگز به این معنا نیست که دست ولی امر مسلمین برای استفاده از این مالیات ها در موارد دیگر بسته باشد؛ بلکه حق دارد آنها را در هر موردی که صلاح بداند هزینه کند. یکی از موارد مصرف زکات «فی سبیل الله» است که عبارت از هر کاری است که برای پیشرفت اسلام و بهبود جامعه مسلمانان مؤثر باشد. درباره خمس نیز با توجه به اینکه حق امارت و رهبری است، موارد مصرف آن به نظر ولی امر مسلمانان بستگی دارد. البته موارد تعیین شده در قرآن و