- پیش گفتار 1
- 1. تعریف مفاهیم٭ 4
- اشاره 4
- اشاره 4
- فصل اول: کلیات 4
- الف) جهاد اقتصادی 4
- ب) مفاهیم استعاره ای جهاد اقتصادی 5
- ه) اهداف اقتصادی اسلام 6
- و) عدالت اقتصادی 6
- د) نظام اقتصادی اسلام 6
- ج) اقتصاد اسلامی 6
- ز) استقلال و اقتدار اقتصادی 7
- ح) توسعه اقتصادی 7
- ی) توسعه اقتصادی پایدار 8
- ط) رشد اقتصادی 8
- ک) تولید، توزیع و مصرف 9
- م) الگوی توسعه اقتصادی 10
- ل) انسان اقتصادی مسلمان 10
- 2. قلمرو و جایگاه تحقیق 11
- فصل دوم: اهداف جهاد اقتصادی 14
- 1. استقلال اقتصادی 14
- اشاره 14
- اشاره 17
- 2. عدالت اقتصادی٭ 17
- مفهوم عدالت اقتصادی 20
- اشاره 20
- الف) همه ثروت ها برای همه مردم آفریده شده است 21
- ب) کار مفید اقتصادی؛ نخستین منشأ پیدایش حق در ثروت ها 22
- ج) نیاز؛ دومین منشأ به وجود آمدن حق سهم بری از ثروت ها و درآمدها 24
- تحقق عدالت اقتصادی٭ 26
- 3. اقتدار اقتصادی٭ 28
- 4. توسعه اقتصادی 30
- اشاره 30
- سازگاری عدالت و رشد اقتصادی 32
- 5. تحکیم ارزش های اسلامی 35
- 6. حاکمیت سیاسی اسلام و گسترش و تقویت آن 40
- 7. رفاه عمومی 41
- 8. آمادگی برای مبارزه با تهدید دشمن 43
- 9. دست یابی به اهداف اقتصادی برنامه پنجم توسعه کشور 44
- اشاره 45
- فصل سوم: چشم انداز اقتصاد اسلامی با رویکرد جهاد اقتصادی 45
- 1. دیدگاه الگوی جدید توسعه اقتصادی٭ 46
- اشاره 46
- نارسایی های الگوی توسعه 49
- تولد الگویی جدید 53
- اشاره 53
- الف) بازار در مقابل دولت 53
- ب) علم اقتصاد توسعه و مسئله عرضه و تقاضا 54
- ج) ترکیب علم اقتصاد با اخلاقیات 55
- نکته پایانی 56
- 2. شاخص های معرّف توسعه پایدار٭ 57
- اشاره 62
- الف) تأثیر اعتقادات اسلامی در فعالیت های اقتصادی 62
- 3. دیدگاه کلی اسلام درباره توسعه پایدار٭ 62
- ب) زیان نزدن به ثروت های طبیعی 63
- د) حق مالکیت حاکم اسلامی بر ثروت های عمومی 64
- ج) اختیارات حاکم اسلامی در کنترل فعالیت های اقتصادی 64
- 4. چشم انداز الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 71
- اشاره 71
- الف) کلیات 71
- یک _ چیستی الگو 71
- اشاره 71
- دو_ ضرورت و دلیل طراحی الگو 72
- اشاره 73
- سه _ مفاهیم مقدماتی الگوی اقتصاد اسلامی 73
- اول _ معرفی الگوی مطلوب 73
- سوم _ اثرات متقابل معرفی الگوی مطلوب و شناخت پدیده های واقعی اقتصادی 74
- دوم _ شناخت پدیده های واقعی 74
- چهارم _ فایده ارائه الگوی مطلوب 76
- ب) انسان اقتصادی مسلمان 77
- اشاره 77
- پنجم _ پیش فرض های الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 77
- مختصات مهم انسان اقتصادی (سازگار با تعالیم اسلام)٭ 79
- اشاره 79
- 1. پرکاری و سخت کوشی 81
- 2. پردرآمدی (بالقوه) 82
- 3. داشتن پس انداز بسیار (بالقوه) 83
- 5. سرمایه گذاری 84
- 4. ثروتمندی (بالقوه) 84
- 6. انفاق 85
- 7. کممصرفی (قناعت پیشه) 86
- 8. داشتن برنامه و نظم 87
- ج) ارزش های اسلامی اقتصادی 89
- اشاره 89
- تحریم ربا 90
- سرمایه گذاری اسلامی 91
- اشاره 91
- 1. شرکت عقدی 92
- 2. مضاربه 92
- 4. مساقات 93
- 3. مزارعه 93
- 5. جعاله 94
- بانکداری اسلامی 94
- بانکداری اسلامی در ایران 96
- مالیات اسلامی 98
- طبقه بندی مالیات های اسلامی 99
- تحریف اسراف و تنظیم الگوی مصرف 101
- حرمت احتکار و تنظیم بازار 101
- فسادگریزی و حرمت اتراف 102
- فصل چهارم: ایده های رسانه ای 104
- اشاره 104
- الگوی مستقل 113
- مقررات اسلامی الگوی مستقل1 119
- کتاب نامه 125
حد است. در بسیاری از روایات، اسراف مال درباره مصرف استفاده شده که به معنای استفاده ناقص و نادرست از کالای مصرفی است. اسراف در شمار گناهان بزرگ جای دارد و خداوند در 23 مورد آن را به شدت محکوم کرده است:
وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ. (انعام: 141)
اسراف نورزید که خداوند، اسراف کاران را دوست ندارد.
«حبّ پروردگار»، آموزه ای اخروی است که مهم ترین هدف «انسان اقتصادی مسلمان» را معیّن می کند. توجه به این هدف و تلاش برای رسیدن به آن، رفتارهایی پدید می آورد که آثار مثبت اقتصادی دارد.(1)
فسادگریزی و حرمت اتراف
فسادگریزی و حرمت اتراف
افسارگسیختگی توانمندان در مصرف و تأمین لذت های حیوانی هنگام توسعه اقتصادی، از آسیب هایی است که هر نظام اقتصادی را به فساد و ویرانی می کشاند. حرمت اتراف از آموزه های اساسی نظام اقتصادی اسلام به شمار می رود. «مترف کسی است که در فراخی نعمت به سر برده، از لذت های دنیوی و امکانات مصرفی بسیار بهره مند است.»(2) شاید بتوان اتراف را نوعی اسراف نامید؛ با این تفاوت که اسراف به معنای زیاده روی در یک مورد معیّن از مصارف زندگی است و اتراف، زیاده روی در تنظیم سطح زندگی و گذشتن از حد قابل قبول. بنابراین، اتراف در خصوص ثروتمندان جامعه مطرح است، در حالی که اسراف ممکن است در رفتار فقیران نیز یافت شود.
1- معنویت و اقتصاد، ص 166.
2- ابن الاثیر، نهایه، ج 1، ص 187.