- پیش گفتار 1
- 1. تعریف مفاهیم٭ 4
- الف) جهاد اقتصادی 4
- اشاره 4
- اشاره 4
- فصل اول: کلیات 4
- ب) مفاهیم استعاره ای جهاد اقتصادی 5
- ج) اقتصاد اسلامی 6
- ه) اهداف اقتصادی اسلام 6
- و) عدالت اقتصادی 6
- د) نظام اقتصادی اسلام 6
- ز) استقلال و اقتدار اقتصادی 7
- ح) توسعه اقتصادی 7
- ی) توسعه اقتصادی پایدار 8
- ط) رشد اقتصادی 8
- ک) تولید، توزیع و مصرف 9
- ل) انسان اقتصادی مسلمان 10
- م) الگوی توسعه اقتصادی 10
- 2. قلمرو و جایگاه تحقیق 11
- اشاره 14
- 1. استقلال اقتصادی 14
- فصل دوم: اهداف جهاد اقتصادی 14
- اشاره 17
- 2. عدالت اقتصادی٭ 17
- اشاره 20
- مفهوم عدالت اقتصادی 20
- الف) همه ثروت ها برای همه مردم آفریده شده است 21
- ب) کار مفید اقتصادی؛ نخستین منشأ پیدایش حق در ثروت ها 22
- ج) نیاز؛ دومین منشأ به وجود آمدن حق سهم بری از ثروت ها و درآمدها 24
- تحقق عدالت اقتصادی٭ 26
- 3. اقتدار اقتصادی٭ 28
- 4. توسعه اقتصادی 30
- اشاره 30
- سازگاری عدالت و رشد اقتصادی 32
- 5. تحکیم ارزش های اسلامی 35
- 6. حاکمیت سیاسی اسلام و گسترش و تقویت آن 40
- 7. رفاه عمومی 41
- 8. آمادگی برای مبارزه با تهدید دشمن 43
- 9. دست یابی به اهداف اقتصادی برنامه پنجم توسعه کشور 44
- فصل سوم: چشم انداز اقتصاد اسلامی با رویکرد جهاد اقتصادی 45
- اشاره 45
- 1. دیدگاه الگوی جدید توسعه اقتصادی٭ 46
- اشاره 46
- نارسایی های الگوی توسعه 49
- تولد الگویی جدید 53
- اشاره 53
- الف) بازار در مقابل دولت 53
- ب) علم اقتصاد توسعه و مسئله عرضه و تقاضا 54
- ج) ترکیب علم اقتصاد با اخلاقیات 55
- نکته پایانی 56
- 2. شاخص های معرّف توسعه پایدار٭ 57
- الف) تأثیر اعتقادات اسلامی در فعالیت های اقتصادی 62
- 3. دیدگاه کلی اسلام درباره توسعه پایدار٭ 62
- اشاره 62
- ب) زیان نزدن به ثروت های طبیعی 63
- د) حق مالکیت حاکم اسلامی بر ثروت های عمومی 64
- ج) اختیارات حاکم اسلامی در کنترل فعالیت های اقتصادی 64
- اشاره 71
- الف) کلیات 71
- یک _ چیستی الگو 71
- 4. چشم انداز الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 71
- اشاره 71
- دو_ ضرورت و دلیل طراحی الگو 72
- اشاره 73
- سه _ مفاهیم مقدماتی الگوی اقتصاد اسلامی 73
- اول _ معرفی الگوی مطلوب 73
- دوم _ شناخت پدیده های واقعی 74
- سوم _ اثرات متقابل معرفی الگوی مطلوب و شناخت پدیده های واقعی اقتصادی 74
- چهارم _ فایده ارائه الگوی مطلوب 76
- پنجم _ پیش فرض های الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 77
- ب) انسان اقتصادی مسلمان 77
- اشاره 77
- اشاره 79
- مختصات مهم انسان اقتصادی (سازگار با تعالیم اسلام)٭ 79
- 1. پرکاری و سخت کوشی 81
- 2. پردرآمدی (بالقوه) 82
- 3. داشتن پس انداز بسیار (بالقوه) 83
- 5. سرمایه گذاری 84
- 4. ثروتمندی (بالقوه) 84
- 6. انفاق 85
- 7. کممصرفی (قناعت پیشه) 86
- 8. داشتن برنامه و نظم 87
- ج) ارزش های اسلامی اقتصادی 89
- اشاره 89
- تحریم ربا 90
- سرمایه گذاری اسلامی 91
- اشاره 91
- 1. شرکت عقدی 92
- 2. مضاربه 92
- 4. مساقات 93
- 3. مزارعه 93
- 5. جعاله 94
- بانکداری اسلامی 94
- بانکداری اسلامی در ایران 96
- مالیات اسلامی 98
- طبقه بندی مالیات های اسلامی 99
- حرمت احتکار و تنظیم بازار 101
- تحریف اسراف و تنظیم الگوی مصرف 101
- فسادگریزی و حرمت اتراف 102
- فصل چهارم: ایده های رسانه ای 104
- اشاره 104
- الگوی مستقل 113
- مقررات اسلامی الگوی مستقل1 119
- کتاب نامه 125
السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ...».(1)
2. خداوند اموال را نزد انسان امانت نهاده است:
به فرموده امام صادق علیه السلام : «وَلکِنَّ الْمالُ مالُ اللهِ یَضَعُهُ عِنْدَ الْرَجُلِ وَ دائِعِ؛ ولی مال، مال خداست که نزد انسان به ودیعت گذاشته است».(2)
نتیجه این مقدمات آن است که حق سهم بری از ثروت ها و درآمدهای جامعه _ که متعلق به خداوند متعال است _ برای امانت داران این اموال به وسیله خداوند تعیین می شود. البته مفهوم این کلام آن نیست که خداوند برخلاف عقل، حقوق را توزیع می کند که عقل سلیم آن را می پذیرد. امام کاظم علیه السلام به نتیجه این مقدمات تصریح کرده است و می فرماید:
همانا خداوند هیچ یک از اصناف اموال را وانگذاشته، مگر اینکه آن را تقسیم کرده و حق هر صاحب حقی را داده است. [حق] خاصه، عامه، فقرا، مساکین و هر گروهی از مردم را داده است. اگر در میان مردم عدالت به اجرا درآید، بی نیاز خواهند گشت. همانا عدل، شیرین تر از عسل است، و تنها، کسی که عدل را نیکو شمارد، عدالت می ورزد.(3)
7. همان، ج5، ص224.
مفهوم عدالت اقتصادی
اشاره
مفهوم عدالت اقتصادی
بر اساس دو مقدمه ارائه شده در بحث قبلی، مفهوم عدالت به منزله یک هدف، از دیدگاه اسلام به وسیله کشف ملاک هایی که خداوند متعال برای تقسیم ثروت ها و اموال جامعه و حق سهم بری، تعیین کرده است، روشن می شود. برای کشف این ملاک ها باید به آیات و روایات مراجعه کرد.
1- یوسف بن عبدالله الزامل، اقتصاد کلان با نگرش اسلامی، ترجمه: نصرالله خلیلی تیرتاشی، ص37.
2- آل عمران: 109.
3- محمدرضا حکیمی و دیگران، الحیاه، ج3، ص63.