- پیش گفتار 1
- 1. تعریف مفاهیم٭ 4
- اشاره 4
- الف) جهاد اقتصادی 4
- اشاره 4
- فصل اول: کلیات 4
- ب) مفاهیم استعاره ای جهاد اقتصادی 5
- ج) اقتصاد اسلامی 6
- ه) اهداف اقتصادی اسلام 6
- و) عدالت اقتصادی 6
- د) نظام اقتصادی اسلام 6
- ز) استقلال و اقتدار اقتصادی 7
- ح) توسعه اقتصادی 7
- ی) توسعه اقتصادی پایدار 8
- ط) رشد اقتصادی 8
- ک) تولید، توزیع و مصرف 9
- ل) انسان اقتصادی مسلمان 10
- م) الگوی توسعه اقتصادی 10
- 2. قلمرو و جایگاه تحقیق 11
- اشاره 14
- 1. استقلال اقتصادی 14
- فصل دوم: اهداف جهاد اقتصادی 14
- اشاره 17
- 2. عدالت اقتصادی٭ 17
- اشاره 20
- مفهوم عدالت اقتصادی 20
- الف) همه ثروت ها برای همه مردم آفریده شده است 21
- ب) کار مفید اقتصادی؛ نخستین منشأ پیدایش حق در ثروت ها 22
- ج) نیاز؛ دومین منشأ به وجود آمدن حق سهم بری از ثروت ها و درآمدها 24
- تحقق عدالت اقتصادی٭ 26
- 3. اقتدار اقتصادی٭ 28
- 4. توسعه اقتصادی 30
- اشاره 30
- سازگاری عدالت و رشد اقتصادی 32
- 5. تحکیم ارزش های اسلامی 35
- 6. حاکمیت سیاسی اسلام و گسترش و تقویت آن 40
- 7. رفاه عمومی 41
- 8. آمادگی برای مبارزه با تهدید دشمن 43
- 9. دست یابی به اهداف اقتصادی برنامه پنجم توسعه کشور 44
- فصل سوم: چشم انداز اقتصاد اسلامی با رویکرد جهاد اقتصادی 45
- اشاره 45
- 1. دیدگاه الگوی جدید توسعه اقتصادی٭ 46
- اشاره 46
- نارسایی های الگوی توسعه 49
- تولد الگویی جدید 53
- اشاره 53
- الف) بازار در مقابل دولت 53
- ب) علم اقتصاد توسعه و مسئله عرضه و تقاضا 54
- ج) ترکیب علم اقتصاد با اخلاقیات 55
- نکته پایانی 56
- 2. شاخص های معرّف توسعه پایدار٭ 57
- الف) تأثیر اعتقادات اسلامی در فعالیت های اقتصادی 62
- 3. دیدگاه کلی اسلام درباره توسعه پایدار٭ 62
- اشاره 62
- ب) زیان نزدن به ثروت های طبیعی 63
- د) حق مالکیت حاکم اسلامی بر ثروت های عمومی 64
- ج) اختیارات حاکم اسلامی در کنترل فعالیت های اقتصادی 64
- 4. چشم انداز الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 71
- اشاره 71
- الف) کلیات 71
- یک _ چیستی الگو 71
- اشاره 71
- دو_ ضرورت و دلیل طراحی الگو 72
- اشاره 73
- سه _ مفاهیم مقدماتی الگوی اقتصاد اسلامی 73
- اول _ معرفی الگوی مطلوب 73
- سوم _ اثرات متقابل معرفی الگوی مطلوب و شناخت پدیده های واقعی اقتصادی 74
- دوم _ شناخت پدیده های واقعی 74
- چهارم _ فایده ارائه الگوی مطلوب 76
- ب) انسان اقتصادی مسلمان 77
- پنجم _ پیش فرض های الگوی اسلامی توسعه اقتصادی 77
- اشاره 77
- مختصات مهم انسان اقتصادی (سازگار با تعالیم اسلام)٭ 79
- اشاره 79
- 1. پرکاری و سخت کوشی 81
- 2. پردرآمدی (بالقوه) 82
- 3. داشتن پس انداز بسیار (بالقوه) 83
- 5. سرمایه گذاری 84
- 4. ثروتمندی (بالقوه) 84
- 6. انفاق 85
- 7. کممصرفی (قناعت پیشه) 86
- 8. داشتن برنامه و نظم 87
- ج) ارزش های اسلامی اقتصادی 89
- اشاره 89
- تحریم ربا 90
- سرمایه گذاری اسلامی 91
- اشاره 91
- 1. شرکت عقدی 92
- 2. مضاربه 92
- 4. مساقات 93
- 3. مزارعه 93
- 5. جعاله 94
- بانکداری اسلامی 94
- بانکداری اسلامی در ایران 96
- مالیات اسلامی 98
- طبقه بندی مالیات های اسلامی 99
- حرمت احتکار و تنظیم بازار 101
- تحریف اسراف و تنظیم الگوی مصرف 101
- فسادگریزی و حرمت اتراف 102
- فصل چهارم: ایده های رسانه ای 104
- اشاره 104
- الگوی مستقل 113
- مقررات اسلامی الگوی مستقل1 119
- کتاب نامه 125
و تلاش در غربت برای تأمین درآمد را دوست دارد».(1)
با تأمل در این احادیث که از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام نقل شده است، بهراحتی می توان پرکاری، سخت کوشی، گریز از تنبلی و بطالت و کار کردن حتی در غربت و دور از وطن را یکی از مؤلفه های انسان مسلمان معرفی کرد. از همینرو، در تصویر انسان اقتصادی، سخت کوشی و پرکاری، یکی از عناصر اصلی آن خواهد بود.
2. پردرآمدی (بالقوه)
2. پردرآمدی (بالقوه)
انسان مسلمان، به دلیل سخت کوشی و پرکاری و با توجه به مؤلفه های دیگر، می تواند دارای درآمد فراوان باشد. صرف نظر از چگونگی هزینه کردن، اصل پردرآمد بودن یکی از مؤلفه های انسان اقتصادی است. البته گاه ممکن است فرد در اثر عواملی، درآمد کمی پیدا کند، ولی در شرایط عادی، همبستگی مثبت و معنی داری بین پرکاری و پردرآمد بودن وجود دارد.
الف) «أَلا وَإِنَّ مِنَ الْبَلاءِ الْفاقَهُ وَأِنَّ مِنَ النِّعَمَ سَعَهُ الْمالِ؛ فقر و تنگدستی به نوعی بلا و گرفتاری؛ و فراوانی مال، نعمت است».(2)
ب) «نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَی تَقْوَی اللهِ الغِنی؛ ثروت و مال زیاد، یاور خوبی برای تقوای الهی است».(3)
ج) «إِسْأَلُوا اللهَ الغِنی فِی الدُّنْیا، وَالْعافِیَهَ وَالْمَغْفِرَهَ فی الآخِرَهِ وَالجَنَّهَ؛ برای دنیا از خداوند ثروت و سلامتی و برای آخرت، آمرزش و بهشت بخواهید».(4)
روشن است که کسب درآمد زیاد، بستگی به اوضاع و زمینه های
1- من لا یحضره الفقیه، ج3، ص156، ح3571.
2- ابنشعبه حرانی، تحف العقول، خطبه وسیله، ص67.
3- شیخ صدوق، امالی، مجلس 49، ص295، ح6.
4- صحیفه سجادیه، دعای 35، ص128.