مستضعفان از دیدگاه اسلام صفحه 13

فصل دوم: خاستگاه استکبار و استضعاف

اشاره

فصل دوم: خاستگاه استکبار و استضعاف

زیر فصل ها

خاستگاه روانی استکبار

خودپرستی، سرچشمه فساد

خاستگاه روانی استکبار

خاستگاه روانی استکبار

حالت استکبار چه در قالب فردی و چه در قالب اجتماعی، دارای خاستگاه روانی است. موجودی که استکبار می ورزد، خود را در مقایسه با دیگران، برتر و بالاتر می بیند. امتیازی بیشتر برای خویش قایل است و در واقع، خود را تافته جدابافته می انگارد. چنین فردی خود را نزد خویشتن به گونه ای آراسته که گویی همگان از او فروترند. پی آمد طبیعی چنین دیدگاهی آن است که دیگران را موجوداتی پست و ناچیز می شمارد و هرگونه جور و ستمی را در حق آنها برای خود مجاز می داند. آنان را تحقیر و تضعیف می کند و بر این پندار است که این گونه رفتارها نسبت به آنها سزاوار و شایسته است. در آیات قرآن به این موضوع اشاره شده است، آنجا که خداوند به فرشتگان فرمود: من از گِل، بشری می آفرینم. پس چون او را به طور کامل آفریدم و از روح خویش در آن دمیدم، در برابرش کرنش کنید. پس همه فرشتگان به کرنش در آمدند، مگر ابلیس که تکبّر کرد و از کافران گشت.(1) سپس خداوند به او فرمود:

قالَ یا إِبْلیسُ ما مَنَعَکَ أَنْ تَسْجُدَ لِما خَلَقْتُ بِیَدَیَّ أَسْتَکْبَرْتَ أَمْ کُنْتَ مِنَ الْعالینَ قالَ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طینٍ. (ص: 74 و 75)

ای ابلیس! چه چیز تو را بازداشت تا به چیزی که با دست قدرت خویش آفریدم، سجده آوری؟ آیا تکبّر کردی یا از برتری جویانی؟ او در پاسخ گفت: من از او بهترم؛ مرا از آتش و او را از گِل آفریده ای.

ابلیس بر این باور بود که او برتر از آن است که چنین دستوری به وی بدهند.