مستضعفان از دیدگاه اسلام صفحه 187

نیاز خود را به سوی دیگران دراز کنند، بر عهده بگیر.(1)

در فراز دیگری از این فرمان مبارک، وظیفه حاکم به این صورت تبیین می گردد که:

بخشی از وقت خود را برای ارباب رجوع اختصاص ده که خود به نیاز آنان رسیدگی کنی. مجلس همگانی تشکیل بده و درهای آن را به روی هیچ کس مبند. به خاطر خدایی که تو را آفریده، فروتنی کن و لشکریان و محافظان و پاسبانان را از این مجلس دور ساز! تا هرکس سخنان خود را با صراحت و بدون ترس و لکنت با تو باز گوید؛ زیرا من بارها از رسول خدا صلی الله علیه و آله این سخن را شنیده ام که می فرمود: «ملّتی که در میان آنان حقّ ضعیفان از زورمندان با صراحت ستانده نشود، هرگز پاک و پاکیزه نمی شود و روی سعادت نمی بیند».(2)

بر این اساس، رسیدگی به امور محرومان و مستمندان جامعه و همه کسانی که به گونه ای از تأمین هزینه زندگی خویش ناتوانند، از وظایف حاکمیّت است که در قالب تأمین اجتماعی باید به همه جنبه های این امر بسیار مهم بپردازد تا حقّی از کسی پای مال نگردد.

ه) پرهیز از عوامل انحطاط

اشاره

ه) پرهیز از عوامل انحطاط

تاریخ، نمایانگر رویدادهای گوناگونی است که در دوران های گذشته به وقوع پیوسته است. شناخت علل این رخدادها و آشنایی با عوامل مؤثّر بر دگرگونی های زندگی پیشینیان، مشعل فروزانی فرا راه انسان می افروزد تا با عبرت گرفتن از گذشته، راه روشن آینده را ترسیم کند.

قرآن کریم با آنکه کتابی تاریخی به شمار نمی آید، ولی در بردارنده داستان های تاریخی فراوانی است که آکنده از پند و اندرز و عبرت و بیانگر سنت های الهی حاکم بر جوامع انسانی است که عوامل واقعی صعود و سقوط گذشتگان را نشان می دهد. یادآوری

ص:199

1- 3.نهج البلاغه، نامه 53.
2- 4.همان.

چنین قصّه هایی در جای جای قرآن به منظور واداشتن به تفکّر(1) و پندآموزی(2) از سرنوشت تلخ و شیرین پیشینیان است. این موضوع، افزون بر فراهم ساختن زمینه های بیداری و غفلت زدایی، اسرار پیشرفت تمدّن ها و عوامل سقوط و فروپاشی آنها را تبیین می کند. شناخت و پندآموزی از سرگذشت پیشینیان، رمز و راز راه یابی و برکنار ماندن از فرو افتادن در مسیر نابودی است. در این زمینه، قرآن شریف می فرماید: «قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسیرُوا فِی اْلأَرْضِ فَانْظُروا کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ الْمُکَذِّبینَ؛ پیش از شما سنّت هایی وجود داشت. پس در روی زمین گردش کنید و بنگرید که سرانجام تکذیب کنندگان چگونه بوده است؟» (آل عمران: 137)

و در آیه دیگر می فرماید:

أَ وَ لَمْ یَسیرُوا فِی اْلأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَهُ الَّذینَ کانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ کانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّهً وَ آثارًا فِی اْلأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللّهُ بِذُنُوبِهِمْ. (غافر: 21)

آیا در روی زمین سیر نمی کنند تا ببینند سرانجام کسانی که پیش از آنان بودند، چگونه بود؟ آنها در قدرت و ایجاد آثار مهم در زمین از اینها برتر بودند، ولی خداوند ایشان را به خاطر گناهانشان گرفته و هلاک گردانید.(3)

قرآن، مردم را به سیر و سیاحت در روی زمین فرا می خواند تا قوانین طبیعی را به آنان بشناساند تا با شناخت سنت های حاکم بر جامعه و تاریخ و عبرت آموختن از آن، تجربه های تلخ گذشتگان را تکرار نکنند.

علی علیه السلام نیز در این باره می فرماید:

برای شما در تاریخ قرن ها و روزگاران گذشته، درس های عبرت انگیزی

1- 1.«فَاقصُصِ القَصَصَ لَعَلَّهمُ یَتَفَکَّرون؛ پس این داستان را حکایت کن. شاید که آنان بیاندیشند». اعراف: 176
2- 2.«لَقَد کانَ فی قِصَصِهِم عِبرَهٌ لاُِولِی الاَلْبابِ؛ به راستی، در سرگذشت آنان، برای خردمندان، عبرتی است». یوسف: 111
3- 3.آیات دیگری نیز به گردش در روی زمین فرمان می دهند که برخی از آنها عبارتند از: نحل، 36؛ نمل، 69؛ حج، 46.