مستضعفان از دیدگاه اسلام صفحه 62

اینان، چنان که در بحث مستضعفان فکری و در سخن علامه طباطبایی اشاره شد، تکلیفی ندارند و معذور هستند.

جاهل قاصر

جاهل قاصر

«جاهل قاصر از انواع مستضعف به شمار می رود و آشکارترین مصداق آن است و در اینجا مقصود از آن مستضعف دینی است».(1)

در این زمینه، پرسش این است که آیا جاهل قاصر (مستضعف دینی) در خارج وجود دارد؟ برخی پاسخ منفی به این پرسش داده و وجود خارجی جاهل قاصر را انکار کرده اند. آنان برای اثبات نظریه خویش، دلیل هایی نیز آورده اند. یکی از دلیل های آنها این است که هدف از آفرینش، معرفت یافتن انسان است؛ زیرا خداوند فرموده است: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ اْلإِنْسَ إِلاّ لِیَعْبُدُونِ؛ جنّ و انس را نیافریدم، مگر برای عبادت (معرفت).» (ذاریات: 56)

بنابراین، هدف خداوند شناخت پیدا کردن جن و انسان بوده است و با بودن جاهل قاصر، چنین هدفی عملی نمی شود. پس باید گفت که مستضعف دینی وجود خارجی ندارد.

در پاسخ می توان گفت این هدف الهی، نوعی است. بنابراین، شامل همه افراد نمی شود، بلکه برای نوع بشر امکان چنان شناختی وجود دارد.(2)

پس این دسته که در شرایط ویژه محیطی خود، از حقیقت ناآگاهند و هیچ گونه دین و روش بهتری برای زندگی نمی شناسند، مستضعفان دینی به شمار می روند. آیه شریفه می فرماید:

إِنَّ الَّذینَ تَوَفّاهُمُ الْمَلائِکَهُ ظالِمی أَنْفُسِهِمْ قالُوا فیمَ کُنْتُمْ قالُوا کُنّا مُسْتَضْعَفینَ فِی اْلأَرْضِ قالُوا أَلَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللّهِ واسِعَهً فَتُهاجِرُوا فیها فَأُولئِکَ مَأْواهُمْ