فرهنگ و رسانه های نوین صفحه 137

ص:139

حضوری و شهودی که حقیقت سنّت بدان مربوط است. در معرفت حضوری، انسان برای رسیدن به حقیقت، ناگزیر باید به تبدیل و تغییر هستی و وجود خود دست یازد و این تبدیل و تغییر، خواهان شیوه ای از زیستن است که سنّت عهده دار آن است. این شیوه از زیست، همان طریق تزکیه است که در متن رسالت پیامبران آمده است:

همان گونه که در میان شما از خودتان رسولی فرستادیم که آیات ما را برای شما تلاوت می کند، شما را تزکیه می کند، به شما کتاب و حکمت می آموزد و آنچه را از نزد خود نمی توانستید بیاموزید، به شما می آموزد. (بقره: 151)

پیامبران با تزکیه، فلسفه نمی آموزند، بلکه حکمت می آموزند که همراه شهود است. کتاب می آموزند؛ همان کتابی که آصف بن برخیا به بیان قرآن، با فراگرفتن علمی اندک از آن، تخت بلقیس را در زمانی کمتر از چشم برهم زدن، از سبأ به یمن آورد. نبی با آوردن آیات الهی و تزکیه انسان ها، حقایقی را می آموزد که آنها بدون ارتباط با وحی، هرگز نمی توانند فراگیرند.(1)

اتکای بر وحی در سنّت، تفاوت های اساسی میان اندیشه اومانیستی و سنّتی ایجاد می کند. برای مثال، در قلمرو علم، مبانی آن دو کاملاً مخالف با یکدیگرند. در اندیشه سکولاریستی و اومانیستی، بشر از جهل آغاز می کند. از مرحله «هیچ نمی دانم و هیچ مبنایی ندارم»؛ یعنی از مرحله ای که به مبانی گذشته اش، از جمله معرفت مسیحی بی اعتقاد و بی اعتماد می شود؛ پس از خود آغاز می کند و خود را دایرمدار عالم و معیار سنجش قرار می دهد. عبارت معروف «من می اندیشم، پس هستم» از دکارت که سرآغاز علم مدرن است، همین مفهوم را می رساند؛ یعنی بشر بی بنیاد غربی برای یافتن مبنای علم از هیچ می آغازد، ولی در آن سوی قلمرو شناخت، نگاه سنّتی دینی است که از علم کامل؛ یعنی وحی آغاز می کند. «وحی»، مظهر آن علمی است که همه دانش های مفید و