فرهنگ و رسانه های نوین صفحه 141

ص:143

در دایره اندیشه دینی، یکی از منابع اصلی علوم و بلکه منبع اصلی علم (حتی در علوم طبیعی)، کتاب های مقدس و به طور کلی، «وحی» است. از همین رو، فرمول های امور مربوط به انسان و طبیعت در جایی رقم می خورد که دست عقل انسانی از رسیدن به حقیقت آن کوتاه است. برای مثال، اخوان الصفا که گروهی از دانشمندان مسلمان در گذشته های دور بوده اند، منابع علوم خود را چنین می دانستند: «اول، کتبی در علوم ریاضی و طبیعی که علما و فلاسفه سلف تصنیف کرده اند؛ دوم، کتب منزل مانند تورات و انجیل و قرآن و الواح دیگری که به وسیله وحی ملکوتی بر پیامبران نازل شده است؛ سوم، کتاب طبیعت [تأمل در خلقت خداوند]... و چهارم، کتاب الهی که فقط اصفیا و افراد مطهر و پاک از آن آگاهند و عبارت است از ملایکه...».(1)

به طور کلی، عنوان هایی مانند: روح، ملایکه، سنّت های الهی، تقدیر، دُعا و استجابت آن، بر اساس حقایق عالم و برای بیان تسری اراده غیبی در زندگی انسان هاست. در نگاه دینی، فرشتگان وجود دارند و برای مثال، در تشکیل ابرها و باریدن باران و حتی شمردن قطره های باران نقش ایفا می کنند یا اینکه اجسام به ظاهر بی جان نیز از نوعی شعور و معرفت برخوردارند و پیوسته در حال تسبیح حضرت حق هستند.

آفرینش دایمی و افاضه فیض لحظه به لحظه از سوی حضرت حق که در آیه شریفه «یَسْئَلُهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فی شَأْنٍ؛ هرچه در آسمان ها و زمین است، از او درخواست می کند؛ هر زمان، او در کاری است». (الرحمن:29) نیز به آن اشاره شده است، کاملاً با نظریه «خدای ساعت ساز» نیوتن ناسازگار است. نیوتن می گفت خداوند، جهان را چونان ساعتی آفریده و آن را پس از کوک کردن، رها کرده است و دیگر کاری به آن ندارد. از سوی دیگر، چون این ساعت کوک شده است، خود به خود و بدون تدبیر و دخالت لحظه به لحظه خداوند کار می کند. حتی در بیان نیوتن آمده است که خداوند