فرهنگ و رسانه های نوین صفحه 163

ص:165

ارتباطات رسانه ای، این نظریه را مطرح کرده اند که مناسک سنّتی در وهله اول، به بقای نظام و ساختار موجود اجتماعی و تقویت هنجارها کمک می کند. بر همین اساس، کسانی مانند اتما(1) (1990 م.) و دایان(2)و کاتز(3) (1992 م.) با توضیح آثار ویکتور ترنر،(4) این نظریه را گسترش داده اند.

تِرنِر (1974 م.) در تحلیل خود از نمایش ها و مناسک اجتماعی، مفهوم «بازتابندگی(5) فرهنگی» را گسترش می دهد و بر آن است که هر آداب ومناسکی سه مرحله دارد:

الف) نخست شرکت کنندگان در مراسم، از زندگی روزانه خویش فارغ می شوند؛(6) یعنی همان رخدادی که برای مخاطب رسانه ها، شنوندگان سخنرانی ها و حتی کسانی که هیپنوتیزم می شوند، روی می دهد، برای شرکت کنندگان مراسم آیینی هم اتفاق می افتد. در رسانه ها و میان فیلم سازان، مشهور است که می گویند فیلم سینمایی باید در ده دقیقه اول، مخاطب را کنجکاو سازد و آماده پی گرفتن ماجرای فیلم کند.

سخنران اگر در همان آغاز، مخاطب را با روش های مختلف جذب نکند، به دشواری می تواند از عهده اجرای سخنرانی برآید و مخاطب را از دست ندهد. همچنین جذب مخاطب، به معنای تمرکز یافتن مخاطب بر موضوعی خاص از میان موضوع های گوناگون در ذهن انسان هاست. این مسئله در مورد هیپنوتیزم، برجسته تر است. در اجرای هیپنوتیزم، نخست فرد از خود و ذهنیت هایش غافل می شود و سپس با فعال شدن ناخودآگاهی و غیرفعال شدن خودآگاهی، به عنوان بخش های اصلی ذهن، به تدریج، اراده هیپنوتیزم شونده به دست هیپنوتیزم کننده می افتد.