فرهنگ و رسانه های نوین صفحه 35

ص:37

1- همان، صص 20 و 21.
2- امروزه آنچه به عنوان جنگ های «سایبرنتیکال» مطرح است، با همین مبنا، یعنی انرژی و سخت افزار کمتر و بازده بیشتر شناخته می شود.
3- Telstar.

اروپا به همان میزان، در سیاست جهانی پس از امریکا قرار می گیرد. دلیل اینکه شوروی سابق و روسیه امروزی، با وجود رقابت تسلیحاتی بسیار نزدیک با امریکا (به ویژه در سلاح های استراتژیک)، در سیاست جهانی حضور جدی ندارد، در نبود حاکمیت ارتباطات رسانه ای در این کشور است. فروپاشی شوروی سابق با هدایت همین رسانه های غربی (اعم از کتاب، فیلم، ویدئو و ماهواره) سرعت گرفت. بی سبب نبود که هیتلر می گفت: «سینما را به من بدهید و همه ارتش را از من بگیرید.» او نیک می دانست که برای حاکمیت بر ملت ها، تسخیر اندیشه ها مهم تر از سلطه بر بدن هاست.

با این برداشت که رسانه، مخاطب را در ارتباط با قدرت محض قرار می دهد، می توان به نقد تقسیم بندی انواع قدرت در دیدگاه مایکل مان پرداخت. او قدرت را به قدرت های «اقتصادی»، «سیاسی»، «قهری» و «نمادین» (قدرت رسانه ای) تقسیم می کند. باید گفت رسانه ها در رابطه تنگاتنگ با هر چهار نوع از قدرت هستند. تامپسون نیز با این نظر موافق است. «این تمایزها پیش از هرچیز منش تحلیلی دارند...، ولی در واقع این اشکال مختلف قدرت به طور کلی به شیوه های پیچیده و جابه جاشونده در هم تداخل می یابند».(1)

بنابراین، نفس «ارتباط» و «ارتباطات» در تحکیم هرگونه قدرت و نیز در اعمال آن موضوعیت اساسی دارد. پس از نقش ارتباطی رسانه، به موارد ملموس تر استفاده از رسانه های ارتباطی در فضای اطلاعاتی و کاربری های سیاسی آن می رسیم. امروزه رسانه ها برای قدرت های سیاسی غربی، نقش تولیدکننده و بازیابنده مشروعیت سیاسی را ایفا می کنند. «به هرحال، چنان که ماکس وبر و گروه دیگری از جامعه شناسان اشاره کرده اند، ظرفیت یک حکومت در اعمال قدرت مشروع، به ظرفیت آن در اعمال در شکل متمایز، ولی مرتبط، وابسته است که آنها را به عنوان قدرت های قهری و نمادین