امید و رسانه: پژوهشی در مبانی، ابعاد و راهبردهای امیدآفرینی اجتماعی در رسانه ملی صفحه 72

ص:78

1- بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با اقشار مختلف مردم، 17/10/1374، www.khamenei.ir.
2- البته یک بار «لا خوف» و در یک جا هم تعبیر «لا خوف علیکم و لا انتم تحزنون» آمده است.
3- در آیه مورد بحث، اهل این مرتبه از ایمان را این طور معرفی و توصیف کرده که : لا خوف علیهم و لا هم یحزنون، و این جمله به خوبی دلالت می کند بر اینکه منظور از این ایمان، درجه عالی از ایمان است، آن ایمانی که با آن معنای عبودیت و مملوکیت صرف، برای بنده به حد کمال می رسد، و بنده غیر از خدای واحد بی شریک مالکی نمی بیند و معتقد می شود که خودش چیزی ندارد تا از فوت آن بترسد و یا به خاطر از دست دادن آن اندوهناک گردد. همچنین در این آیه نفی و برداشتن خوف از غیر خدا و نفی حزن از اولیای او به این معنا نیست که برای اولیاء الله خیر و شر، نفع و ضرر، نجات و هلاکت، راحت و خستگی، لذت و درد و نعمت و بلاء یکسان، و درک اولیای خدا در باره آنها شبیه به هم باشد، چون عقل انسانی بلکه شعور عام حیوانی هم این معنا را نمی پذیرد، بلکه معنایش این است که اولیای خدا برای غیر خدای تعالی هیچ استقلالی در تاثیر نمی بینند و مؤثر مستقل را تنها خدای تعالی می دانند و مالکیت و حکم را منحصر در خدای عز و جل دانسته، در نتیجه از غیر آن جناب نمی ترسند، و جز از چیزی که خدا دوست می دارد و می خواهد که از آن برحذر باشند و یا به خاطر آن اندوهگین شوند، برحذر نشده و اندوهگین نمی گردند(طباطبایی، 1374 ج10، 136-131). از این روست که ناملایمات و مشکلات دنیا آن ها را از پا درنیاورده و در امید و امیدواری ایشان نسبت به آینده روشن خویش، ذره ای خلل وارد نمی کنند.

در فراز نورانی دیگری، تقوا و عمل صالح که عبارت دیگر و البته تجلی کاربردی ایمان و استقامت است، عامل امید و نفی حزن و خوف شمرده شده است: «یَا بَنِی آدَمَ إِمَّا یَأْتِیَنَّکُمْ رُسُلٌ مِّنکُمْ یَقُصُّونَ عَلَیْکُمْ آیَاتِی فَمَنِ اتَّقَی وَأَصْلَحَ فَلاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلاَ هُمْ یَحْزَنُونَ.» (اعراف: 35) توضیح آنکه خوف و خصوصاً حزن، علاوه بر مصدر و منشأ ظاهری و عینی، می تواند منبعث از منشأ ذهنی باشد و در این صورت، کاملاً با ناامیدی و برخی نابسامانی های روانی ناشی از ضعف قوای نفس، معادل خواهد بود. لذا در ادبیات اخلاقی هم در عرض رجا بالله، خوف من النار آمده است. تواتر معانی مذکور، این اصل را متذکر می شود که بین امید واقعی و نه کاذب و معنویت، رابطه ای وثیق برقرار است و تأکید بر شاخص ها و روش های ظاهرانگارانه و متکی بر معاش مادی در امیدآفرینی، خصوصاً از سوی رسانه ها، چندان در تأمین امید در بلندمدت و تقویت امیدواری پایدار، مکفی و محوری نیست؛ بلکه زیرساخت امید و امیدواری را شاخص های ذهنی، از جمله آگاهی (دانش/ بینش) و اطمینان (گرایش قلبی) و در یک کلمه ایمان(1) تشکیل می دهد

کارکردها و آثار امید در زندگی

اشاره

کارکردها و آثار امید در زندگی

بهترین و ساده ترین راه برای شناخت ارزش و اهمیت یک امر در زندگی بشر، بررسی و تحلیل آثار و کارکردهای آن است. ازاین رو در اینجا به مهم ترین کارکردها و آثار امید پرداخته می شود تا ارزش و اهمیت آن در نگاه اسلام هرچه بیشتر و بهتر شناخته شود.